Rituali i Dasmes Labe

alfonci · 12-09-08, 07:09

Nga Laureta Petoshati

Ritualet e dasmës labe mund ti shikosh në disa zona të Labërisë si: Tërbaçi, Tragjasi, Dukati, Smokthina,Vajza, Kurveleshi, veçanërisht Progonati-Tepelenë , etj. Nuk është e rastësishme që poezitë dhe poemat rrëzëlluese të princit të lirikës shqiptare Ali Asllanit të kenë shtratin e bukur të magjisë së folklorit të dasmave labe. Ja si e përshkruan ai këtë ritual të bukur tek poezia "Dasma Shqiptare":

"Krisi një kobure, erdhi një peshqesh,

Krisi dhe një tjetër, një cjap e dy desh,

Krisi, po kërcasën, na dhe ca të tjera,

Në një orë e sipër, dy tre mijë harera!"

Në zonën e Labërisë martesa ka qenë dhe mbetet një nga ritualet dhe ngjarja më e rëndësishme, më e gëzueshme në jetën e një çifti të ri. Ajo realizohej dhe në disa raste, vazhdon edhe sot të realizohet ndërmjet disa kërkesave e marrëveshjeve. Përpara se të bëhet dasma caktohet dita që labët thonë "e prenë ditën" me marrëveshje midis krushqive, zakonisht me prindërit ose xhaxhallarët e të fejuarve. Një javë përpara dasmës fillonte kënga nëse familjet nuk ishin në zi. Vajza në shtëpinë e saj fillonte zbukurimin me një ndryshim rrënjësor për mirë,që nga koka deri tek këmbët. Ajo ndryshonte dhe ngjyrën e flokëve duke përdorur këna, ngjyrën e arrave dhe mazi, e cila nxirrej nga lëngu i kokrrave të lisit që nxin vetullat dhe flokët. Më përpara në shtëpinë e dhëndrit përgatiteshin drutë e dasmës dhe kjo ditë quhej "dita e karthjeve". Një ditë përpara dasmës nga ana e dhëndrit, nuses i

shpinin veshjen e nusërisë. Jo vetëm ajo ditë, por edhe ditët më para ky ritual shoqërohej me këngë, si psh disa këngë të Smokthinës:

Moj e mira n'atë derë,

t'u prenë rrobat t'u prenë,

t'u prenë ditën e dielë.

Lumthi tinë o djalë levenë,

ajo nuse që po merrë,

trëndafil për të marrë erë.

Zakonisht ditën që merrej nusja, merrej dhe paja e cila ngarkohej në kuaj dhe sixhadeja ose qilimi hidhej sipër pajës. Tradita labe ishte që paja të punohej me lesh, në tezgjah nga duart e nuses, kjo përbëhej nga qilimat, sixhadetë, stroma, velenxat, jastëkë leshi, hejbe, një sixhade të vogël për samarin e kuajve, ndërsa çorapet dhe trikot punoheshin me shtiza për dhurata për të afërmit e dhëndrit. Në ceremoninë e dasmës së vajzës merrnin pjesë edhe përfaqësues të dhëndrit, që quheshin simixhinj. Në dasmë miqtë, farefisi i vajzës shkonin me peshqeshe të ndryshme, sidomos copa për veshje, ndërsa miqtë e farefisi i dhëndrit çonin revani në formë piramide dhe i vinin një ftua ose një mollë në mes, kush e merrte frutën për të ngrënë hidhte lekë. Tek djali çonin gjithashtu bagëti të imta si desh, cjep, të cilët i lyenin me bojë të kuqe, veçanërisht miqtë dhe farefisi i largët. Që në ditën

e parë që hapej dasma fillonte një hare mistike. Nuses dhe dhëndrit i këndohet pothuajse në çdo këngë të dasmës ku sublimohet bukuria e tyre. Vajza që martohet vishet me rrobat më të bukura, asaj i këndohen këngë për bukurinë, sjelljen, fisin, për punën, për marrëdhëniet me vjehrrin dhe vjehrrën, për fëmijët që do të vinin në jetë, etj. Këngët mund të kenë dhe romuze të holla brenda tyre për ta kthyer atmosferën e dasmës të qeshur dhe të gëzueshme. Ja disa këngë të tilla dasmash labe, ku jo vetëm sublimohet bukuria e nuses dhe dhëndrit, por edhe tregohen shakatë e romuzet :

Biu molla në kuti,

ja mollo, ja lule!(refreni)

Dega-dega mbi shtëpi.

Këputa një dorë fletë,

Gjëkundi plakë mos mbetë.

Ç't'i bëj tavanxhiut-o,

që nuk la një dhogë bosh,

t'a mbulojnë nuset me llosh,

ato plakat e qoshes,

shuan farën e kafesë,

këpunë bishtat e xhezvesë.

Ha, ha, ha, bela, ha,

jo, plaka se bëj shaka,

se dasma kështu e ka,

me lodra dhe me shaka.

Ose në një këngë tjetër, ku tregohet himnizimi jo vetëm i bukurisë, por edhe i prejardhjes dhe kamjes:

Dil moj mizë e dheut-o,

Dil moj dil! (refreni)

S'jam mizë e dheut-o

jam bijë e beut-o

e bijë e beut je,

po florinjtë ku m'i ke,

ja kam hedhur gushës-e.

E njëjta gjë ndodh edhe në shtëpinë e dhëndrit, duke e ngacmuar e duke i thënë se ti je më i miri dhe ke kohë të zgjedhësh akoma. Ja për shembull një këngë e tillë:

O bilbil i nënës-o

Bëni tok e zgjidh në to,

Të marrësh kapedanen-o

Kapedane sylarmanen-o

Ose, për ta ngacmuar për shpenzimet që dhëndri ka bërë kur i ka shpënë nuses nishanet e dasmës, këndohet kjo këngë:

Theva një degë dardhë,

dardhë e zeza dardhë!(refreni)

Seç m'u ngjit një zog e larë,

m'u ngjit e më bëri trok,

më kërkon flori me okë!

Dhëndrit, dikur i vishnin rroba të reja e të qëndisura me gajtanë. Për të treguar se u bë burrë, atë e rruanin tek berberi edhe kur ai nuk kishte fare qime në faqe. Gjatë kësaj kohe i këndoheshin këngë që i kujtonin djalërinë, shoqërinë kur ngacmonin dhe ndonjë vajzë. Sa bukur e shpreh kjo këngë e Lumit të Vlorës këtë rit:

Bijat e shehut të tria,

mbushnin ujë tek xhamia,

ç'i ngacmonin djemuria,

në rrugë doli Baxhia:

Ç'kini me vajzat e mia,

merrni një dhe jo të tria,

kështu thotë Hanko Baxhia.

Pra siç shihet, në Labëri, parimi i zbukurimit në këngët e dasmës është shumë i realizuar, nusja na vjen në këto këngë si më e bukura, më e hijshmja, më e stolisura. Pra, pyetjes pse në këngët e dasmës nuk përmendet palumturia e mundshme, ose bukurisë ndonjëherë jo dhe shumë e arrirë tek ndonjë nuse mund t'i përgjigjemi se brenda këtyre këngëve veprojnë disa faktorë subjektivë përzgjedhës, përveçsues, apo zgjerues. Në varësi të rasteve konkrete mbi bazën e cilësive reale të nuses, të rrethit të saj familjar e miqësor, etj, parimi i zbukurimit në këngët që e përshkruajnë nusen zbatohet gjerësisht. Këtu kemi të bëjmë edhe me zbatimin e një prej parimeve krijuese të artit folklorik në përgjithësi.

ndryshe

**fcbesia** · 12-09-08, 07:12

kjo teme ekzisotn edhe lus mod.perkates ta fshij Rituali i dasmes Labe

alfonci · 12-09-08, 07:15

Citim:

Postimi origjinal është bërë nga fcbesia

kjo teme ekzisotn edhe lus mod.perkates ta fshij Rituali i dasmes Labe

jane dallime te medha midis temave, megjithate te dyja kane te njejtin titull.

Flm bro,

12-09-08, 07:09	#1
alfonci Shqipetar aktiv Anëtarësuar: Jul 2008 Vendndodhja: Ne planetin toke Seksi: Statusi: Postime: 1,263 Rrespekti: 7	Rituali i Dasmes Labe Nga Laureta Petoshati Ritualet e dasmës labe mund ti shikosh në disa zona të Labërisë si: Tërbaçi, Tragjasi, Dukati, Smokthina,Vajza, Kurveleshi, veçanërisht Progonati-Tepelenë , etj. Nuk është e rastësishme që poezitë dhe poemat rrëzëlluese të princit të lirikës shqiptare Ali Asllanit të kenë shtratin e bukur të magjisë së folklorit të dasmave labe. Ja si e përshkruan ai këtë ritual të bukur tek poezia "Dasma Shqiptare": "Krisi një kobure, erdhi një peshqesh, Krisi dhe një tjetër, një cjap e dy desh, Krisi, po kërcasën, na dhe ca të tjera, Në një orë e sipër, dy tre mijë harera!" Në zonën e Labërisë martesa ka qenë dhe mbetet një nga ritualet dhe ngjarja më e rëndësishme, më e gëzueshme në jetën e një çifti të ri. Ajo realizohej dhe në disa raste, vazhdon edhe sot të realizohet ndërmjet disa kërkesave e marrëveshjeve. Përpara se të bëhet dasma caktohet dita që labët thonë "e prenë ditën" me marrëveshje midis krushqive, zakonisht me prindërit ose xhaxhallarët e të fejuarve. Një javë përpara dasmës fillonte kënga nëse familjet nuk ishin në zi. Vajza në shtëpinë e saj fillonte zbukurimin me një ndryshim rrënjësor për mirë,që nga koka deri tek këmbët. Ajo ndryshonte dhe ngjyrën e flokëve duke përdorur këna, ngjyrën e arrave dhe mazi, e cila nxirrej nga lëngu i kokrrave të lisit që nxin vetullat dhe flokët. Më përpara në shtëpinë e dhëndrit përgatiteshin drutë e dasmës dhe kjo ditë quhej "dita e karthjeve". Një ditë përpara dasmës nga ana e dhëndrit, nuses i shpinin veshjen e nusërisë. Jo vetëm ajo ditë, por edhe ditët më para ky ritual shoqërohej me këngë, si psh disa këngë të Smokthinës: Moj e mira n'atë derë, t'u prenë rrobat t'u prenë, t'u prenë ditën e dielë. Lumthi tinë o djalë levenë, ajo nuse që po merrë, trëndafil për të marrë erë. Zakonisht ditën që merrej nusja, merrej dhe paja e cila ngarkohej në kuaj dhe sixhadeja ose qilimi hidhej sipër pajës. Tradita labe ishte që paja të punohej me lesh, në tezgjah nga duart e nuses, kjo përbëhej nga qilimat, sixhadetë, stroma, velenxat, jastëkë leshi, hejbe, një sixhade të vogël për samarin e kuajve, ndërsa çorapet dhe trikot punoheshin me shtiza për dhurata për të afërmit e dhëndrit. Në ceremoninë e dasmës së vajzës merrnin pjesë edhe përfaqësues të dhëndrit, që quheshin simixhinj. Në dasmë miqtë, farefisi i vajzës shkonin me peshqeshe të ndryshme, sidomos copa për veshje, ndërsa miqtë e farefisi i dhëndrit çonin revani në formë piramide dhe i vinin një ftua ose një mollë në mes, kush e merrte frutën për të ngrënë hidhte lekë. Tek djali çonin gjithashtu bagëti të imta si desh, cjep, të cilët i lyenin me bojë të kuqe, veçanërisht miqtë dhe farefisi i largët. Që në ditën e parë që hapej dasma fillonte një hare mistike. Nuses dhe dhëndrit i këndohet pothuajse në çdo këngë të dasmës ku sublimohet bukuria e tyre. Vajza që martohet vishet me rrobat më të bukura, asaj i këndohen këngë për bukurinë, sjelljen, fisin, për punën, për marrëdhëniet me vjehrrin dhe vjehrrën, për fëmijët që do të vinin në jetë, etj. Këngët mund të kenë dhe romuze të holla brenda tyre për ta kthyer atmosferën e dasmës të qeshur dhe të gëzueshme. Ja disa këngë të tilla dasmash labe, ku jo vetëm sublimohet bukuria e nuses dhe dhëndrit, por edhe tregohen shakatë e romuzet : Biu molla në kuti, ja mollo, ja lule!(refreni) Dega-dega mbi shtëpi. Këputa një dorë fletë, Gjëkundi plakë mos mbetë. Ç't'i bëj tavanxhiut-o, që nuk la një dhogë bosh, t'a mbulojnë nuset me llosh, ato plakat e qoshes, shuan farën e kafesë, këpunë bishtat e xhezvesë. Ha, ha, ha, bela, ha, jo, plaka se bëj shaka, se dasma kështu e ka, me lodra dhe me shaka. Ose në një këngë tjetër, ku tregohet himnizimi jo vetëm i bukurisë, por edhe i prejardhjes dhe kamjes: Dil moj mizë e dheut-o, Dil moj dil! (refreni) S'jam mizë e dheut-o jam bijë e beut-o e bijë e beut je, po florinjtë ku m'i ke, ja kam hedhur gushës-e. E njëjta gjë ndodh edhe në shtëpinë e dhëndrit, duke e ngacmuar e duke i thënë se ti je më i miri dhe ke kohë të zgjedhësh akoma. Ja për shembull një këngë e tillë: O bilbil i nënës-o Bëni tok e zgjidh në to, Të marrësh kapedanen-o Kapedane sylarmanen-o Ose, për ta ngacmuar për shpenzimet që dhëndri ka bërë kur i ka shpënë nuses nishanet e dasmës, këndohet kjo këngë: Theva një degë dardhë, dardhë e zeza dardhë!(refreni) Seç m'u ngjit një zog e larë, m'u ngjit e më bëri trok, më kërkon flori me okë! Dhëndrit, dikur i vishnin rroba të reja e të qëndisura me gajtanë. Për të treguar se u bë burrë, atë e rruanin tek berberi edhe kur ai nuk kishte fare qime në faqe. Gjatë kësaj kohe i këndoheshin këngë që i kujtonin djalërinë, shoqërinë kur ngacmonin dhe ndonjë vajzë. Sa bukur e shpreh kjo këngë e Lumit të Vlorës këtë rit: Bijat e shehut të tria, mbushnin ujë tek xhamia, ç'i ngacmonin djemuria, në rrugë doli Baxhia: Ç'kini me vajzat e mia, merrni një dhe jo të tria, kështu thotë Hanko Baxhia. Pra siç shihet, në Labëri, parimi i zbukurimit në këngët e dasmës është shumë i realizuar, nusja na vjen në këto këngë si më e bukura, më e hijshmja, më e stolisura. Pra, pyetjes pse në këngët e dasmës nuk përmendet palumturia e mundshme, ose bukurisë ndonjëherë jo dhe shumë e arrirë tek ndonjë nuse mund t'i përgjigjemi se brenda këtyre këngëve veprojnë disa faktorë subjektivë përzgjedhës, përveçsues, apo zgjerues. Në varësi të rasteve konkrete mbi bazën e cilësive reale të nuses, të rrethit të saj familjar e miqësor, etj, parimi i zbukurimit në këngët që e përshkruajnë nusen zbatohet gjerësisht. Këtu kemi të bëjmë edhe me zbatimin e një prej parimeve krijuese të artit folklorik në përgjithësi. ndryshe __________________ Po: rrnoftë Shqypnija ! E porsi krypa n'Dri E porsi krândja e that n'nji flakadâ, U shoftë me arë, me farë, me mal e vrri Kushdo shqyptar qi s'brohoritë me zâ, Kushdo shqyptar qi s'brohoritë me uzdajë: Oh! Rrnoftë Shqypnija! Rrnoftë Flamuri i saj ! "Ubi panis, ibi deus"

Veglat e Temës	Kërko në Temë
Shfaq Versionin E Printimit Dërgoje me e-mail këtë faqe	Kërko në Temë : Kërkim i Avancuar

I ri në faqe?	Keni nevojë për ndihmë?
Regjistrohuni që të merrni pjesë Stafi Drejtues Deklarata mbi ruajtjen e anonimatit Na kontaktoni	Ndihmë në përdorimin e forumit Kushtet e përdorimit Keni harruar fjalëkalimin tuaj? Të rejat më të fundit në momentin e publikimit

Anëtarët aktiv që janë duke parë këtë Temë: 1 (0 Anëtarët dhe 1 Guests)