E megjithatë... jetojmë !

E megjithatë... jetojmë !

mondsha 11-10-08, 22:34

Vleresimi: (0 votes - average)

Këtë libër ja u dedikoj:
Prindërve të mi të paharruar,
që sa shumë më dhanë
dhe sa pak munda t’ju jap në të
gjallë të tyre.
Mirelas sime, të vetmes grua që
i jep kuptimin e vërtetë jetës bashkëshortore.
Jorgos dhe Piros, djemkave të mi,
që me siguri do më falin për çdo
mosplotësim dëshirash fëminore dhe rinore.


Në vend të PROLOGUT

I ulur para kompjuterit jam në dilemë: Të shkruaj apo jo kujtimet e mbresat e kësaj jete, të meditoj e konkludoj për ngjarje, njerëz, që me dashje apo pa dashje më kanë lënë gjurmë në jetesën time, apo të vazhdoj t’i mbaj të mbyllura në arkivën e trurit, deri sa dalngadalë t’i amortizojë koha dhe siç thuhet t’i marr me vete në botën tjetër?
Për çudi, kaq ishte dilema, se unë i quajturi Edmond (Andrea) Shallvari është e pamundur të pres botën tjetër, pa i lënë kësaj bote shumicën e të panjohurave tepër të çuditshme, të besueshme e të pabesueshme, serioze e qesharake, të bukura e të shëmtuara njëkohësisht. Dhe për të rruajtur disi ekuilibrin mes këtyre dy botëve, më lejoni që e shkrojtura të ketë më shumë simbole e domethënie, se sa reportazhe, më shumë njerëz realë, se sa emra realë, duke lënë diçka e për botën tjetër.
Mos prisni të gjeni logjikën e një romani, ndonëse ka dramat e tij, mos prisni të gjeni logjikën e një autobiografie, ndonëse ka të vërtetat e saj. Eshtë një rrëfim, por edhe bisedë, është një debat me monologun dhe dialogun e vet. Ashtu siç ndodhemi në një takim miqsh dhe biseda kap tema e ngjarje të ndryshme në kohë, dua të veproj dhe unë në këto shkrime.

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

1 9 9 7

Ju uroj mirseardhjen të gjithëve dhe ndërkohë që Mira do merret me qerasjen, po filloj me shkrimin e parë, që mund të jetë i njëzeti në rradhën e kujtimeve.
Ishte fillimi i 1997-s dhe ndofta unë me Miran ishim të vetmit jashtë shtëpisë atë natë, kur krisma e parë shpoi errësirën dhe paralajmëroi ardhjen e ditëve kataklizmike dhe për Korçën tonë të dashur. Ishte një paralajmërim pa afat, që nuk priste përgjigje nga askush, ndaj dhe përmbante të thënën e të bërën menjëherë, që ithtarë të ndryshëm më pas e interpretuan sipas ithtaritetit përkatës. Ishim për vizitë në shtëpinë e Fredi Blushit, kur trokiti dera dhe dëgjova zërin e të vëllajt taksixhi të thotë lajmin më absurd e të çuditshëm, ”Po vinë!” Ceremonia e mikpritjes u la në mes dhe ne si të ngrirë nga ajo thënie hutuese u ngritëm dhe ikëm, si për t’ju larguar asaj që po vinte atë natë. Qyteti i errësuar nga nata dhe mungesa e dritave, m’u duk si i lënë në mëshirën e atyre që po vinin s’dihej se nga ku e për çfarë. Kur u afruam para bibliotekës, një krismë na ndali për një çast frymën e na shpejtoi ecjen e trembshme. Pra ata që “Po vinë” kishin ardhur çuditërisht bashkë me natën, duke veshur petkun e zi të saj, që paralajmëronte të tjera veshje të zeza të nënave e motrave korçare. Arritëm me një frymë në shtëpinë tonë, kur aty nga lulishtja e Shën Marisë filluan dhjetra krisma armësh të çanin errësirën e natës së parë korçare. Morra shpejt kasetofonin dhe hapa derën e ballkonit. Pasi vura një jastëk poshtë, u shtriva mbi të dhe shtypa butonin e inçizimit. Mira më lutej të futesha brenda se s’dihej ku shkonin plumbat, por unë vazhdoja të merrja çdo krismë duke folur e rënkuar, i përfshirë nga një trishtim deri në dhimbje e dëshpërim. Ajo kasetë është dëshmia më e padeshifruar e absurditetit njerëzor, por dhe akuza më ironike ndaj kujtdo analisti apo ithtari, që ato krisma netësh e ditësh të 1997-s nxituan t’i pagëzonin kryengritje e revolucion popullor. Mund të më gënjeni me kohën e kryengritjeve dhe revolucioneve të pajetuara dhe unë të mirëbesoj, por mos bëni krim ndaj të ardhmes me pseudointerpretimet e të sotmes.
Dhe kështu, pas asaj nate të parë krismash, Korça u gdhi e pushtuar nga ata që “Po vinë”. Këto qënie me këtë emër pa emër, atë natë të parë krismash, përdhunuan qytetin tim, vendlindjen time, jetën time, tënden, tuajën, por edhe vetveten.
* * *

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Akte komedie të një tragjedie të saponisur...........
I pari veprim që bëra atë mëngjes të parë, ishte vajtja në shtëpinë e gjykos, siç i themi babajt të Miras dhe të dy në mënyrë instiktive morrëm rrugën drejt një reparti ushtarak në minierën e Drenovës. Si dy shqiptarë të rrezikuar nga pushtues shqiptarë, kërkonim armë për të mbrojtur familjen nga çdo sulm i mundshëm barbarësh. Rrugës rrëzë maleve, lëvizje kaotike njerëzish më krijonin idenë e një beteje të dështuar, që ende s’kish filluar. Krisma të thata e më pas breshërie, mbushnin luginën dhe ne ulnim kokën për t’ju shmangur plumbave. Mundohesha të dalloja në ato qënie që ecnin në drejtime të kundërta, ata që “Po vinë” nga ata që “Po iknin”, por le ta lemë për më vonë këtë dilemë, që në ato çaste pak rëndësi kishte. Arritëm në një depo ushtarake, që ndofta një ditë apo disa orë më parë i vinte shtatë t’i afrohej vetë ariut të Bozdovecit, hymë brenda dhe të vetmet pajisje të pa rrëmbyera ishin ato kundërkimike. Gjykos i vajti syri në një pompë spërkatëse dhe kur e morri më tha se i duhej për të bërë me ilaç rrushtë e oborrit. Kaluam në një depo tjetër, ku të ikurit kishin lënë topat e tipit të lehtë (shyqyr që morrën të tyret), ca mushamara dhe armë zjarri gjysmake.Kërkuam gjithandej për ndonjë pushkë apo automatik, por zhdukja e tyre ishte bërë si me magji. Ca karikatorë i futëm në një çantë, kur në një arkë të hedhur kuturu, gjetëm qindra fishekë. Disa arka që i kapërcenim pa i prekur, ishin dëng me bomba, por ç’na duheshin ato në kushtet e luftës brenda pallatit. Në hyrje të repartit, ndali një furgon i vogël dhe sa hap e mbyll sytë, bombat u zhdukën. As na shanë e as na ranë, por me një të thënë, “Bëni mënjanë!”, mallin bombë e përlanë. Në të dalë të repartit, m’u afrua një kameraman dhe një person me mikrofon në dorë më pyeti greqisht, që përkthyer nga një shoqërues, kërkonte të dëgjonte diçka nga mua për ç’ka po ndodhte aty. Shpreha hutimin e shqetësimin tim për atë situatë anormale e të rrezikshme dhe bëra thirrje mos dëmtohej e keqpërdorej asnjë material në depon me mjete e materiale të karakterit kimik. Nuk mbaj mend me hollësi çfarë thashë tjetër, por di që ai grup televiziv ishte i një kanali grek dhe që persona që më njihnin e jetonin në Greqi më kishin parë në televizionin grek. Siç dukej, gjithshka po ecte si nëpër skenarë të njohur filmash, ku s’mungonte prezenca e një fotoreporteri, në këtë rast grek, as aty në një repart ushtarak mes humbëtirës së maleve.
Me një çantë në sup, me ca karikatorë e fishekë brenda, më dukej vetja i çarmatosur pas një beteje imagjinare, por me njerëz e protagonistë realë. Më i “fituari” ishte gjykoja me trofenë më të çuditshme të betejave: Pompën spërkatëse! Kur u ndodhëm në rrugën anash varreve të qytetit, disa vetura kaluan me shpejtësi dhe gjysmatrupash jashtë dyerve, duke shkrehur kallashnikovët me tytat drejt qiellit, thërrisnin e çirreshin si triumfatorë. Hymë në qytet dhe në një rrugicë prapa pediatrisë, ndaluam pak si për të marrë veten. Më ka mbetur në mendje një skenë trishtuese atë çast ndalimi. Një i njohur që në universitet, mësues i gjuhës së huaj, ecte nxitimthi duke mbajtur mbi sup një derë të shkulur në një objekt, që kur pa tek i bëra shenjë me, “Edhe ti!?”, u skuq, uli kokën dhe iku pa më folur. Kjo logjikë absurde, shprehje e një primitiviteti që si atavizmë ekzistoka brenda qënies njerëzore, më ka munduar vazhdimisht dhe më ka vështirësuar analizën e mjaft situatave dhe rrethanave të realitetit shqiptar. Rregullimi i vetvetes, nëpërmjet çrregullimit jashtë saj, mikroparajsa e individit, mes ferrit shoqëror, janë prezencë në të gjitha shkallët e veprimtarisë së njerëzve e të rangjeve në shoqërinë shqiptare. Formën e një dis’harmonie deri në ekstrem e ndesh në çdo hap që hedh, qoftë si kalimtar i thjeshtë, qoftë si një qytetar i zakonshëm e për më tepër kur vihesh në kontakt me shtetin në gjithë hallkat e tij. Por, le të vazhdojmë ecjen, se kushedi sa do jenë alarmuar në shtëpi nga vonesa tonë. U ndava me gjykon dhe arrita në shtëpine time, duke mos i lënë rradhë Miras të shprehte shqetësimin e merakun e saj.
“S’do ketë bukë nëpër dyqane e të gjithë po rendin për miell”, më tha Mira, duke më treguar nga ballkoni dhjetra njerëz të ngarkuar me thasë me miell. M’u kujtua shoku me derën mbi supe, që e paragjykova çaste më parë, por analogjia me miellin s’kish kurfarë lidhjeje në këtë përpjekje mbijetese. U nisa me Jorgon 9 vjeçar dhe me biçikletën e dhuruar nga nuna Keti (një grua greke, për të cilën do shkruaj më vonë) drejt fabrikës së makaronave, nga vinte dhe vala e njerëzve miellmarrës. Kur hymë në sheshin para fabrikës së bukës dhe asaj të makaronave, u ndodhëm mes një haosi dhe tmerri të papërshkruar. Lëvizje kaotike njerëzish e makinash tip veturash, furgonash, nga ku triumfatorët shkrehnin kuturum armët, për t’ju hapur rrugën drejt depove. Gëzhojat binin mbi kokat tona dhe kur pashë Jorgaqin tim si mbronte kokën me duart e tij, e përqafova dhe e lashë në një kthinë të sigurt, duke i thënë të më priste pa bërë as lëvizjen më të vogël. Cava mes turmës dhe për çudi, forca shtytëse e njerëzve më solli mes thasëve me miell. Ca koklidhur me nga një shami si kauboj filmash, shponin tavanin me breshëritë e plumbave dhe pasi vunë karocerinë e një mauneje, përlanë dhjetra thasë me miell. Dhjetra njerëz tërhiqnin thasë duke rënkuar e thirrur, me fytyra të zbardhura nga mielli.
Aty ishin gjithë moshat njerëzore, në një përpjekje tragjikomike për kafshatën e vogël dhe të madhe njëkohësisht. Aty ishte shqiptari i tjetërsuar, i zhgënjyer, i ofenduar, i revoltuar, i egërsuar, me një instikt të hiperbolizuar urie e agresiviteti. Pashë plakun të shkelej mes thasëve dhe shkelsat të shpëtonin thesin me miell, pashë koklidhurit e armatosur dhe shtetin e përshkelur nga shtetarët e vetë shtetasit. Të gjithë ishim aty, të miellosur e dreqosur, pjestarë të pashmangshëm të atyre që “Po vinë” dhe atyre që “Po iknin”.
Vumë me Jorgaqin thesin mbi biçikletë dhe u kthyem në shtëpi nxitimthi, duke siguruar kështu rezervën disaditore të bukës. Fanatik i moscënimit të pronës së tjetrit, e ndjeja veten fajtor dhe borxhli për atë thes të papaguar. ”Do ta paguaj pas çlirimit”, e thënë kjo që shkaktoi pak humor tek Mira, mes atij ankthi dhe dëshpërimi për të nesërmen tonë. Por ishte për të qeshur e për të qarë, kur mes njerëzve thasngarkuar pashë dhe nga ata, që pa ditur vlerën e funksionimin e mjeteve laboratorike, rrëmbenin aparate analizash, mikropeshore e ku ta di unë se çfarë. Të tjerë, ngatëroheshin mes makaronave të njoma të varura në dhomat e tharrjes, duke i tërhequr e futur nëpër thasë e qese, të transformuara në një lloj mase brumi si lëmshe gjigante të deformuara. Më të duruarit e specialistë në zanatin e tyre, ishin zhvidhosësit e elektromotorave të makinerive, të prizave e releve nëpër murre. Një boshatisje totale e gjithshkaje, për të mbushur sejcili vetveten sipas mundësisë, dëshirës, forcës dhe pangopësisë më të paparë njerëzoshtazore.
Korça e zaptuar kishte marrë ngjyrën gri, që më shkaktonte një ftohtësi trupore e shpirtërore të paprovuar. Tek ecja me biçikletë drejt qendrës, më dukej sikur gjithshka kish ndaluar në kohë dhe çdo lëvizje mjetesh e njerëzish., sikur ndodhte në tjetër hapësirë të kozmosit. Mos isha në një ëndër të mundimshme dhe hapja e syve do më sillte ngjyrat e gëzueshme të jetës? Edhe era që frynte, shpërndante ngjyrën gri të pluhurit, të plehrave. Edhe kaltërsia qiellore ishte strukur universit, duke u krijuar një mjegullnajë grisore mbi qytetin fantazmë. Xhame dyqanesh të thyera, rafte të shkulura e boshatisje e gjithshkaje brenda tyre. Qënie njerëzore, që kishin marrë formën e mallit të rrëmbyer, çaplenin këmbët për t’u rikthyer përsëri më të babëzitur, deri në shëmtimin më të shëmtuar të personalitetit dhe mjedisit shqiptar. Më falni, por s’mund të vazhdoj dot tek kujtoj këto skena të shpërbërjes të hapësirës e kohës të një populli, që po e pësonte si Sizifi. Ajde të pimë nga një gotë, miq të dashur. E kuptoj padurimin tuaj për vazhdimësinë e shkrimeve të mia, por gëzuar e me shëndet të gjithëve, se ato posa filluan e kemi përpara një mal të tërë.
Në mbrëmjen që kish filluar para kohe, fytyrat e rrëmbyesve i fshinte maska e zezë e natës. Hije të deformuara lëviznin qytetit në format nga më të shpërbërat, duke devijuar përmasat njerëzore nga pesha e mallit të rrëmbyer. Një komshi, moshatar me mua, që deri atë natë lante trupin në dushin e sajuar me një qyngj e kazan që nxente ujin me gaz, siç duket, nga alergjia e këtij përdorimi, ja kishte vënë syrin dusheve me korent të dyqanit të një turku, aty në sheshin e 7-ë katshit. Dhe alergjia i kalon përmasat e të zakonshmes, se me sytë e mi pashë të sillte dy pajisje dushi e siç më tha vetë, kish marrë e nja dy të tjera. A thua duhej nga një dush për çdo pjestar të familjes! Sejcili, sipas zanatit e mundësisë, mbushte torbat e thasët me ç’të mundte, duke siguruar të njëjtin mall për 1000 vjet jetë. E shoqja e një tjetri komshiu na solli një palë pandofla falas, pasi i shoqi kish mbushur thesin me dhjetra palë të tilla nga Fabrika e këpucëve.
Të gjitha këto rezerva mallrash, ndronin pronarin në mënyrën më të skajshme e të dhunshme të biznesit ekonomik. Dhe çdo kapërcim i tillë i dhunshëm i pronësisë, si ditën, ashtu edhe natën, shoqërohej nga refreni i çakërdisur i krismave.
* * *

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Refren që shkaktoi Tragjedinë e një çmendurie.......
Korça vajtoi banorin e parë të saj, goditur nga një plumb, i dalë nga një armë, e shkrehur nga një bashkqytetar pa kurfarë armiqësie apo inati personal. Korça u skuq nga gjaku i më të pafajshmit, i më të pambrojturit bir të saj. Por lotët e të zezat e asaj nëne, nuk ndaluan dot tragjedinë e një çmendurie, që po mbyllte shtëpi e shtonte varre, që ngjallte urrejtje e hapte plagë mes banorëve e fqinjëve. Në rrugë filluan të dilnin qindra njerëz, me lot në sy e thirrje për ndalimin e kësaj tragjedie vetvrasëse. Ecja dhe unë mes tyre, me dëshirën për të bërë diçka, por e ndjeja veten të pafuqishëm para asaj anarshie totale. Rastësisht takoj Beni Miçinotin, që më thotë se do bëhej një miting paqësor në sheshin para theatrit e më ftoi në grupin organizues. Entusiast pranova, por vura kushtin që në miting të mos fliste asnjë përfaqësues partish, se njerëzit, më shumë se politikë, dëshironin ulje armësh, qetësi e paqe, harmoni dhe siguri për jetën. Sheshi u mbush me mijra qytetarë, pa përgatitje pompoze e parrulla partiake, pa ftesa e imponime interesash materiale e financiare. Si për ironi të asaj situate paqësore, në rrjesht të parë u vunë tanket, që s’dihej kush i drejtonte, se mbi kullën e hekurt të tyre ishin ata me shami në kokë. Ishim disa veta aty para dyerve të theatrit e në shesh një popull që thërriste për paqe e vetëm paqe. Foli Beni e njerëzit njëzëri lëshonin të vetmen fjalë: PAQE!
Zemra sa s’më çante gjoksin e sytë më lotonin, duke u bashkuar me mijra rrahje zemrash e lot dhimbjeje e shprese njëkohësisht.
Le të gënjejnë veten krerët partiakë kur brohoriten nga turmat, por a kanë ndjerë qoftë dhe një çast, të njëjtën rrahje zemre, të njëjtën dhimbje e gëzim, me mijrat e zemrave e shpirtrave njerëzorë? Ne ishim aty më anonimët e anonimëve, që me mijrat bashkqytetare nuk u futëm skutave të shtetit për të dalë më pas në lojën hipokrite të marrjes së pushtetit.
Zbrita shkallët e theatrit, kur Beni më tha të vija pasdite në godinën e Prefekturës, se do mblidhej i ashtuquajturi Komitet i Shpëtimit. Ah, kjo përpjekje hipokrite për përfitim e zaptim situatash në udhëkryq të një populli, me të njëjtit skenarë uzurpues të posteve partiake e shtetërore! Megjithatë, do pranoja të vija, por kur më tha dy-tri emra komitetas, nënqesha dhe morra rrugën drejt shtëpisë, i ndarë në dy pjesë ndjenjash, ku ndërsa ajo e entusiazmit të para pak çasteve filloi të venitej, ajo e zhgënjimit dhe dëshpërimit më tmerronte tmerrësisht. E pashë në lajmin televiziv atë Komitet jo Shpëtimi, por Shpartallimi dhe para syve më dolën koklidhurit e mauneve, veturave dhe tankeve, që mes anarkisë e haosit u pasuruan me pronën e popullit dhe të shtetit. C’ishin këto lloj komitetesh shpëtimi, që na dëgjonin veshët e po mbinin njeri pas tjetrit në qytetet jugore të Shqipërisë? Ishin vetë protagonistët e shkatërrimit, eliminimit të kundërshtarëve, por edhe të ndërtimit të parajsës e kupolës së tyre mafioze. Deri më sot nuk kam dëgjuar apo lexuar asnjë analizë objektive e shkencore të kataklizmosë të 1997-s dhe sigurisht s’më mbeti mua rradha për një gjë të tillë. Nëse shpreh atë çka jetova e pashë, nëse shpreh atë çka ndjeva e vuajta dhe të gjitha këto janë reale ashtu si vetë shkrojtësi i tyre, s’ka burrë nëne të më bindë për të kundërtën!
Boll e mësuam historinë, sipas interesave të protagonistëve të saj!
Por, ç’rëndësi kanë analizat e shkaqeve e pasojave, të skenave e prapaskenave, që e katandisën vendin në një barbari dhe anarki totale, për atë çift intelektual të emigruar në Greqi, që një ditë të tillë ogurzeze, i vetmi fëmijë i tyre, një i shkëlqyer në mësime, një e ardhme kaq e domosdoshme për këtë vend, do mbyllte sytë përgjithmonë, i goditur nga një plumb qorr nga bashkqytetari i tij. Ishte duke ecur në rrugën e njohur të spitalit dhe pak hapa më lart, nga thellësia e lulishtes pas Pandës, u dëgjua nje krismë, një rënkim e thënie, “Më vranë!” dhe në krahët e xhaxhajt u shojt jeta në më të bukurën çast të saj, e më të pafajshmit djalë korçar. Pashë vargun e njerëzve të lotonin tek përcillnin një jetë të shuar, pashë atë nënë zezëveshur të drobitur e zalizur, pashë atë baba fatkeq të ulërinte e të sulej në varrin ku po zbriste për të mos u kthyer më trupi i njomë i djalit. Dhe me lot në sy e dhimbje në shpirt, fillova të shkruaj thirrjen time për bashkqytetarët e mi. Në atë çast, televizori lokal jepte direkt qytetarë të ndryshëm, që bënin thirrje për ndalimin e të shtënave, për qetësi e gjakftohtësi, ndaj dhe unë vendosa të shtoj forcën e kësaj thirrjeje aq të dëshiruar, me ato çka shkrojta pak më parë. Nga rrugët e qytetit jeta ishte zhdukur e strukur shtëpive e pallateve. Ecja drejt godinës televizive, sikur shkelja në një planet të akullt, hapa derën dhe kur thashë qëllimin e vajtjes, më shoqëruan në zyrën e drejtorit. Një kërkesë e kuptimtë nga drejtori për të mos patur ngjyra politike ajo çka do flisja dhe pasi u bind, më çuan në studion e lajmeve. Zëri më dridhej, jo nga emocioni para kameras, por nga ato çka po lexoja, duke dashur ta përcillja këtë mesazh dhimbjeje e lutjeje për ulje armësh tek çdo shikues. Kur mbarova, pashë lot në sytë e të gjithëve, dëgjova një, “Të lumtë!”, ndjeva shtrëngim të fortë duarsh dhe një lehtësim në shpirt. Do mbushë një boshllëk në këto shkrime gjetja e asaj thirrjeje, për të kuptuar e ndjerë sot disa të vërteta lotësh të 1997-s.


Dhe kërkimi nuk zgjati shumë, se sekretarja ime perfekte e bashkëshorte njëkohësisht, pa udhëzime kodesh e datash, aty mes shkrimeve të mia, gjeti origjinalin e dëshiruar të asaj thirrjeje të paharruar. Nuk është krijim në komoditet zyrash redaksish nga ndonjë gazetar apo publicist rrogëtar, ndaj mos e paragjykoni për nga stili apo rregullat gazetareske. Në ato çaste kur dheu mbulonte trupa njomëtarësh të pafajshëm, pena ngjyhej në gjakun e plagëve dhe në lotët e vajtuesve, duke ngritur aktakuzën më të rëndë ndaj shtetit të çoroditur e të vetmohuar. Në ato çaste doli dhe një zë modest nga studioja televizive korçare..........
Korçarë të dashur!
Ju flet shpirti im i brengosur, i tronditur, nga bataretë e armëve, shpirti im i etur për qetësi e jetesë normale.
Lulet e pranverës u shpuan nga plumbat, por plumbat nuk janë farë e jetës, veçse e të zezës vdekje.
Nuk më vjen keq të vritem për një ideal madhor, por në u vrafsha sot nga plumbat e vëllezërve të mi, kush vallë do më përcjellë në varr?! Sepse në banesën e fundit, unë dua të më përcillni ju korçarët e mi, miqtë e mi, e jo vrasësit e mi.
E në mbetsha gjallë ndër të gjallë,
pyes se si do na vejë hallë,
veç në paçim ca kurajë,
që zemra kurrë më mos na qajë.
Në paqe ne korçarëve nuk na ka hije ftohtësia e armëve, por melodia e kitarës. Ku e latë ju djem të rinj kitarën e dashurisë? Vajzat presin mesazhet e dashurisë suaj, mos i llahtarisni ato me tmerrin e krismave.
Sa na ka marrë malli për serenatat korçare!
Shndroni pra këmbëzën e armës në tel të kitarës, krismat e nxjerra, në këngën: Në mes të natës në qetësi, ti në ballkon më rrije....dhe unë menjëherë do vrapoj rrugicave, bashkë me ju e do këndoj mor miq me aq forcë, sa ta lemë Korçën pa gjumë.
Dhe Korça do ta pranojë këtë pagjumësi, se do jetë pagjumësia më e lumtur e saj. E në rast se ende keni fishekët e gishtin në këmbëz të armës, prisni ju lutem, se kam një propozim: Ejani të gjithë, Korça e qielli le të na falin për një çast. Le të zbrazim njëherë e mirë lart armët për herë të fundit, për të fituar këtë rradhë mbi vetë veten tonë! (Fundi i thirrjes)

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Nuk di nëse forca e valëve televizive kish aq fuqi depërtuese në eterin e asaj hapësire të ngurosur, por di të nesërmen përqafimin e një nëne dhe urimin më nënësor, “Hallall qumështi i nënës o bir!”
Ah, sikur ta mbanin këtë hallall qumështi të paprishur ata “bij nënash”, që vetë ky hallall i ngjiti posteve, por që e bastarduan dhe e shndruan në lot e gjak, në arratisje e syrgjynosje të qindramijë shqiptarëve!
I vetmuar ecja qytetit dhe veç bekimit të asaj nëne, asnjë rreze shprese nuk ma ngrohte shpirtin. Qyteti sikur po më largohej nga këmbët dhe më krijonte udhëkryqe rrugësh e mendimesh. I ndalur në një udhëkryq të tillë, e ndjeva veten për një çast në vargun e atyre që “Po iknin”. Ja vlen të vazhdoj shprehjen e çasteve të tilla, me vargjet e krijuara pas tre vjetësh në poezinë me titull:
Mars 1997
Dita natës i lutej:
Më jep pak errësirë!
Dielli në vetvete strukej
Mes zjarrllëkut të ngrirë.

Ktheja kokën prapa
Kish filluar shpërbërja
Pas mbetej hiçi
I ndjekur nga asgjëja.

Fund invazioni
Asgjëja u pushtua.
Vetveten ndiqja pas
Apo vetvetja mua?!
Maj 2000 Selanik

E ndërsa këto vargje u krijuan në kushte komode e largësi kohore 3vjeçare nga ngjarjet e 1997-s, them të paraqes më poshtë poezinë “Pa titull”, të shkruar pikërisht në një nga ato ditë marsi, ashtu nxitimthi e drithshëm, pa pretendime rregullash poetike, por frymëzuar ama nga vargjet e njohura, “Shqipërinë e morri turku i vu zjarr...” etj,etj.

Shqipërinë e “morri” shqiptari i vu zjarr
Shqipëtar, mos vrit, por duku atdhetar!
Mjaft luftove shqipëtarin, mor fatzi
Lufto djallin dhe fut ëngjëllin në gji!

Hapi sytë dhe shiko si po shton varet
Nëna qan birin e vrarë, qajnë dhe malet
Hidhe poshtë mor i shkretë, atë armë të mallkuar
Ndryshe çfarë do të mbetet, kur kombi të jet’ shuar!?

O moj Shqipëri e mjerë, ç’të zuri kjo lëngatë
Armikun s’ke në derë dhe ti lyer me gjakë
Si s’plas kjo zemra ime e shpirti i lënduar
Largohem kokëulur, kush vallë më ka “dëbuar!?”
Mars 1997

* * *


Ishte një natë e errësuar totalisht e marsit 1997, që kish zaptuar gjithshka në mjedisin e jashtëm e të brendshëm korçar. Unë, Mira dhe dy djemkat e strukur në krevat, prisnim pranë telefonit vendimin përfundimtar të këshillit dyfamiljar vëllamotëror, aty në Selanikun e Greqisë, pas propozimit ultimativ dashamirës disa orë më parë të Koços, burrit të motrës sime, ”Dhi... çdo gjë aty dhe hajdeni këtej!” Ngrita receptorin pas ziles dhe zëri i Mondas bëri të qartë hollësinë e veprimeve tona në vazhdim, të argumentuara sipas saj si rruga më e saktë dhe e logjikshme. Shpërngulja familjare pra nuk do bëhej e menjëhershme, por në dy faza kohore jo të largëta. I pari të nisesha unë, për të punuar e përgatitur kushtet e marrjes së Miras e djemkave. Nuk ja vlen të merrem me logjikrat disa herë anapulla e pa kuptim të motrës sime, qoftë produkte të saj, apo ndikime naive të të tjerëve, që përbëjnë një kompleks kontradiktor të personalitetit e veprimeve të saj.
Në atë çast, vetja ime nuk isha më unë i tëri dhe kjo gjendje e cunguar e vetvetes do më ndiqte Selanikut për gjashtë muaj me rradhë, si për të vënë në provë kufijtë më të prekshëm të qënies sime fizike e shpirtërore.
Por, le t’i lemë në një takim tjetër, miq të dashur, rrëfenjat e 180 ditnetëve, që mbase koha mund t’i përrallëzojë e të nisin me nga një “Na ishte seç na ishte” të njohur.
Para tyre janë ato ditë të fundit marsiane korçare, si prolog përgatitjeje të një udhëtimi kozmik të panjohur. Të parët që lajmëruam për këtë ikje ishin gjykoja dhe nëna e Miras, që me lot e merak për fatin tonë, me heshtjen e tyre shfaqnin aprovimin e imponuar të mosaprovimit prindëror. Ishte koha e paradoksimit të njerëzve, se ajo e sistemit ishte vetë prototipi paradoksal.
I mirënjohuri shofer maunesh i kohëve socialiste allashqiptare, i thirrur nga të gjithë Dhori i Opit, morri përsipër shkëputjen time nga forca tërheqëse e tokës shqiptare dhe kalimin në tokën fqinjë greke. E kuptoj kuriozitetin tuaj që nxitet nga forma aventuriere e ngjarjeve, por tani dua të filozofoj pak, siç e kam zakon në raste kulmesh revolte e tronditjesh shpirtërore.
Ta kenë të qartë të njohurit e të panjohurit, me çdo lloj aftësie mendore njohëse e gjykuese, se ç’ishte ajo IKJE MASIVE e 1997-s, që shpesh u paragjykua sipas interesave e pozicioneve egoiste të njerëzve, të thjeshtë apo të graduar në shoqëri. Të mos e zgjat pastaj, me një pjesë të ikurish që u vetetiketuan për të fituar më lehtë në konsolidimin e tyre aty ku shkuan. Sepse nuk do mund të dal dot nga labirinthi i analizave kontradiktore, që përmban gjithë procedura vlerësuese e kësaj kategorie të ikurish. Nga vetë rrëfimet e ardhshme, do kuptohen më thjesht të panjohurat dhe enigmat e mjaft ngjarjeve e fenomeneve. Sa për mua, pjestar familjarisht në atë IKJE, paragjykimet dhe etiketimet e tipit EMIGRANT, I ARRATISUR POLITIK, etj, etj, janë pjesë propagandistike mediokre e një sistemi mediokër politiko-ekonomik shqiptar.
Unë, miq të dashur, ashtu si mijra bashkqytetarë të mi, pashë e ndjeva me sy e me gjithë qënien time, KATAKLIZMONE në vendin tim. I tmerruar dhe për të shpëtuar veten e familjen prej TIJ, hymë dhe ne në anijen e NOES, duke ikur drejt të panjohurës, por me shpresën e mbijetesës. Në atë anije ishim mijra, nga të lindurit e të palindurit ende, me ëndrra e shpresa të vrara, të vdekura e të ringjallura njëkohësisht. Nuk i futa unë mijrat e të ikurve në atë anije NOEANE, prandaj është e kotë çdo nxjerrje apriori e tyre nga kushdo qoftë. Nuk di nëse në ato çaste paranisjeje, ishim ne që numuronim zbrazësinë e ditëve të fundit korçare, apo ishin ato ditë që numuronin zbrazësinë njerëzore të qytetit.
Në një nga këto ditë, dola rrugëve të qytetit me aparatin fotografik në dorë, si për të shkulur nga realja shkatërimin barbar e rikthyer normalitetin. Guxova të merrja me vete Jorgaqin dhe Pirushin e vogël e të tre për dore, si të zbritur nga planeti i padjallëzisë, morrëm pamjet filmike më ironike të fatit të tokësorëve korçarë. Dyqane të shkatërruara, por të veshura me arne dërrasash e llamarinash, që dhe piktori më abstraksionist do t’i ketë zili. Një tank para Bankës së gurtë, me tytën drejt Hotelit 9-ë katësh, që do çuditë çdo strateg ushtarak të NATO-s dhe Pentagonit amerikan! Në të ashtuquajturin trekëndëshi (mos e ngatëroni me të Bermudës), ku ndahet rruga në dy kahe, atë të spitalit dhe të varreve, një tjetër tank me tytën si çibuk të varur anash dhe në mbrojtje të tij dy policë! No koment!
Hipa Pirushin mbi tank dhe shkrepa aparatin, duke krijuar kështu fotografinë me kodin më enigmatik.
E ndërsa tanket mundoheshin të krijonin ditën idenë e rojes së hekurt të qytetit, ide e gënjeshtërt e qesharake njëkohësisht, errësira e natës i përpinte në të zezën e saj sunduese. Dhe atëhere, copra të errëta lëvizëse merrnin formën e qënieve dykëmbëshe, që me tmerrin e krismave shurdhuese vrisnin çdo natë ëndërrash njerëzore.
Komshiu në pallatin përballë gjeti një copë letër hedhur poshtë derës, ku i kërkoheshin qindramijra lek, ndryshe ato qënie dykëmbëshe do t’ja coptonin jetën. Dhe atëhere komshiu, që s’i kish parë as në ëndër ato lek, jo t’i kish prekur me dorë, u përgjigj me gjuhën e armës, duke shtënë çdo natë nga ballkoni, ashtu kuturum, deri në çastin e skadimit të afatit ultimativ. Ai çast na shtriu rrafsh me dyshemenë të gjithëve, duke detyruar Jorgon dhe Pirushin të zinin veshët me dorë nga breshëritë shurdhuese të armëve. Nuk pati të vrarë nga kjo betejë, por i stërvrarë mbeti gjumi e shpirti i njerëzve të mëhallës sonë. Dhe ky gjumë e shpirt do të rivritej përsëri pak kohë më vonë, por që është rasti ta përshkruaj tani. Ndodhi kur kish hyrë në zbatim plani i shpërnguljes sime në Greqi, kurse Mirushja ime me dy djemkat, të përjashtuar nga ky plan absurd, përjetonin ende tmerret pambarim të krismave. Rradhën e kishte pallati tonë, me protagonist mbrojtës Peron e katit të tretë në hyrjen tjetër. I vetmi “krim” i Peros, ishte pronësia e një veture që e mbante në garazhdin tek sheshi para pallatit. Veç ta shikoje si kujdesej për të, do kuptoje sakrifikimin e jetës së tij atë natë, kur ndjevi se dikush desh t’ja vidhte. Ishin më shumë se dy veta që po mundoheshin të shkallmonin derën e garazhdit dhe Peroja ju thirri të largoheshin me të mirë.
“Nuk kemi punë me ty”, u përgjigj një zë i pasuar nga një tjetër më i fortë, ”Na lerë të marrim veturën dhe s’do pësosh gjë”, duke vazhduar të godisnin derën e kyçur të garazhdit.
“Po ajo është jeta ime morre plehra!”, thirri sa mundi Peroja dhe shtiu në ajër për t’i trembur. Kaq ishte vendi i fjalëve, se të nisi një kryqëzim krismash nga të dy palët, që zgjoi mëhallën e fqinjët e saj. Peroja i shtrirë në ballkon shtinte në drejtim të garazhdit, kurse hajdutët e kriminalizuar përgjigjeshin me breshëri drejt pallatit nga ku dëgjoheshin ulurimat e familjarëve. Dikush, apo vetë krismat, zgjuan policinë gjysmake e krejt amatore, që u shfaq kur plumbat mbaruan dhe hajdutët u zhdukën mes errësirës. Peroja i mbytur në gjak mbante sytë me dorë dhe nga të qarrat e grave u mendua mos ishte plagosur për vdekje. Por shyqyr Zotit ishte jashtë rrezikut dhe plumbi kaluar tangent ballit, kish hapur një plagë, ndofta të rrezikshme për syrrin. Ende pa u gdhirë mirë, me përpjekje shokësh e miqsh, u nis për mjekim në spitalin e Follorinës.
Një mëngjes marsi, hipa në autobusin urban të linjës Korçë-Maliq, për të parë gjëndjen e Fabrikës për ushqim blektorie, që e kisha në pronësi bashkë me një djalë nga Maliqi, të thirrur shkurt Xhevo.
Në degëzimin e rrugës në Libonik, autobuzi nuk mund të merrte majtas për në qytet, se maliqarët kishin vënë barrikadë në tërë gjerësinë e asfaltit një autobuz të vjetër, për t’u mbrojtur nga çdo sulm i jashtëm korçar. Detyrimisht vazhduam rrugës drejt, për të hyrë nga zona e ish NRGJ-së. Pa arritur tek urra, shoferi ndaloi autobuzin i detyruar nga një postbllok njerëzish të armatosur me automatikë. Njëri nga rrojet u afrua dhe tha, ”Na vjen keq, por këtu duhet të zbrisni dhe të vazhdoni më këmbë. Urbani nuk lejohet të hyjë në Maliq”.
Kur zbrita dhe njoha Malon, një djalë trupmadh në kufijtë e njëqindkilshit, morra frymë disi normalisht, se me të ishim ulur dhjetra herë kafeneve të Maliqit. Me pamjen e një kaçaku babaxhan, hapi krahët, dhe duke më përqafuar më tha fjalët më luftarake pe triumfatori, ”Mos ki merak, se fabrikën e kemi rruajtur me Xhevon me tank”.
Gjëndja brenda në qytet nuk ngjasonte me Korçën. Mbase vogëlsia e qytetit dhe lidhjet fisnore e shoqërore, kishin shmangur shkatërrimet e vjedhjet.
Por, nuk kish ndodhur kështu me stallat e derrave të Zervosit në të djathtë të rrugës nacionale, as një kilometër larg Libonikut. Maniakë ziliqarë, të varfër në shpirt, nuk e ndalën barbarizmin as para atyre kafshëve të pafajshme mishdhënëse për tryezën njerëzore, që u masakruan nga plumbat e kallashnikovëve. Dhe bashkë me derrat e pushkatuar, u zhduk si me magji gjithë kompleksi i stallave. Dhe bashkë me atë kompleks kohor, u ndërpre prodhimi cilësor i linjës së sallamit e shitja e mishit të freskët. Dhe bashkë me atë.........Sa “bashkë” të tilla ka arshivuar inventari i ekonomisë shqiptare dhe i memories njerëzore!?
Vajta në shtëpinë e Xhevos dhe ai më tregoi se si kish kaluar ditë e netë në fabrikë dhe se si një tank bënte rroje në anën e rrugës për Lozhan, në gjithë gjatësinë e Kombinatit të Sheqerit. Për të rruajtur veten e familjen, shpesh rrinte natën në tarracën e shtëpisë me armë në dorë. Kur i thashë vendimin tim për t’u larguar nga Shqipëria, më tha i prekur se të njëjtën gjë kish vendosur dhe ai. Dhe bashkë me ikjen tonë, ikte dhe një aktivitet modest prodhimi ushqimi për blektori. Dhe bashkë me këto “IKJE” të pandalshme njerëzish, aktivitetesh, profesionesh, talentesh, mjeshtrish, ikte një pjesë e shenjtë e të shkuarës, të tashmes dhe të ardhmes së Shqipërisë.
E megjithatë, miq të dashur, jeta përsëri triumfonte e vazhdonte, qoftë me paradokset e saj, me të qarat e të qeshurat e saj. Doni një nga çudirat e atyre ditëve të asaj jete? Keni dëgjuar për kohërat kur pa dalë ende paraja, njerëzit shkëmbenin prodhimet e sendet e ndryshme sipas nevojave që kishin? Më jep një dele, të të jap një qyp, etj,etj këmbime nga më të ndryshmet.
Maliqarët 1997-a i bëri pronarë tankesh, falë repartit tankist në zonën e tyre. Një grup i tmerrshëm korçar, i njohur për vjedhje e krime te rënda, 1997-a i bëri pronarë mallrash elektroshtëpiake (veç mijra te tjerave), falë dyqaneve dhe supermarketit të vetëm në qytetin e tyre. Të dy grupvjedhësit korçaromaliqar, realizuan shkëmbimin më të çuditshëm të të gjitha kohërave, të vjetra apo moderne qofshin.
Nga grupi korçar: ”Mirdita. Si venë punët?”
Nga grupi maliqar: ”Bereqaves. Jo aq sa juve ama”.
Nga grupi korçar: ”Mos u qani. Nga armët jeni më mirë se ne”.
Nga grupi maliqar: ”C’i duam vetëm armët. Ju keni tërë dyqanet në dorë.”
Nga grupi korëar: ”Ha, ha, ha! Po pse jemi këtu, të merremi vesh me njëri-tjetrin. Troç muhabeti! Duam një tank!”
Nga grupi maliqar: ”Një e dy po të doni, ju çfarë na jepni nga ato tuajat?”
Nga grupi korçar: ”C’të doni. Pranoni nja dhjetë video e ndonjë televizor për një tank?”
Nga grupi maliqar: ”E thënë e bërë!”
Shtrëngim duarsh dhe në prezencë të dy grupeve, realizohet këmbimi i mësipërm. No koment!
* * *

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Por edhe Maliqi, në një nga ato ditë të 1997-s, do hapte varre për dy djem, që naiviteti e kapriçioja e moshës i çuan drejt vdekjes makabre.Të armatosur lëviznin rrugëve të qytetit, duke ndjerë superioritetin e më të fortit, deri atë natë kur...
Në zonën në të djathtë të ish klub Devollit, një firmë private korçare kish punësuar dhjetra maliqare, që qepnin rroba të ndryshme për eksport. Për ta rruajtur nga vjedhjet dhe shkatërrimet, pronarët e rruanin ditë e natë duke vënë një mitraloz në hyrje të godinës.
Në errësirën e asaj nate, të ndihmuar dhe nga mungesa e dritave, dy hije njerëzore morrën rrugën drejt qendrës së qytetit. Ndaluan për një çast për t’u bindur që ishin të vetëm në çmendurinë e vendimit të marrë dhe vazhduan me ngadalë ecjen drejt fabrikës së rrobaqepësisë, duke bërë gati armët për çdo të papritur. Dhe ashtu të armatosur, me sigurinë e më të fortit, kaluan bulevardin dhe u ndodhën në porta e oborrit të godinës, nga ku filluan mësymjen me shkrehje armësh për të hyrë brenda në fabrikë. Një breshëri shurdhuese mitralozi shpoi tej për tej trupat e tyre, që vazhdonin të perpeliteshin në rrugën drejt vdekjes edhe kur i morrën urgjentisht për në spital. Mbrojtësit e fabrikës, të kthyer papritur në vrasës, të tmerruar nga ky akt tragjik, të trembur e të hutuar, lanë armët dhe pronën dhe morrën rrugën e arratisë për t’i shpëtuar hakmarrjes. Ndërsa të vrarët përcilleshin në banesën e parakohshme, pikëllimi e hidhërimi, përzjerë me urrejtjen, i çoi të afërmit e tyre drejt pushtimit të fabrikës së braktisur. Pronarët e pranuan në distancë këtë akt, duke u lutur të mbyllej me kaq hakmarrja e lindur nga çmenduria e një lufte të pakuptimtë.
Ishte koha kur vdekja e ndiqte jetën me pamëshirshmërinë më të egër të saj, ashtu sikurse në të njëjtën kohë jeta e çorientuar nga lajthitja e sistemit, ndiqte vdekjen me naivitetin e një kapriçioje absurde mendjelehtësie e aventuriere.
Ishte koha e shpërthimit në ekstrem të instikteve më të egra, por edhe e zmadhimit dhe mbizotërimit të negativiteteve e veseve të pashfaqura, ose të shfaqura në minimum. Ky triumf i antilogjikës dhe antiarsyes njerëzore, krijoi individë e grupe individësh me damkën e hajdutit të pangopur e të vrasësit për hiç mos gjë, që në instancën më të ulët të pozitës shoqërore e deri në më të lartën të pozitës pushtetore. E keqja e këtij triumfi, veç viktimave pa faj, me pak e me shumë faj, pati krijimin më të dhimbshëm deri në fatalitet të Viktimës -Popull e Viktimës-Shtet. Ky dualitet viktimash ju duhet në çdo kohë krijuesve e zbatuesve, sepse vetë pozita e tyre në ngritje apo rënie, i bën të luajnë të dy kartat e këtij dualiteti. Për sa kohë populli grackohet në këtë lojë të ndyrë, pushtetarët mbeten të paprekur në pushtetllëkun e tyre, ashtu sikurse mbetet e opozituar në pafuqishmëri çdo lloj opozite. Ironia tallëse më kulmore e kësaj loje, është vetë loja e zgjedhjeve, ku të grackuarit gradojnë dhe rigradojnë me një naivitet bindës apo bindje naive të ashtuquajturit, më saktë të vetëquajturit, bij të popullit në drejtimin e shtetit. Dhe viktima mbetet përsëri viktimë, kurse të graduarit vazhdojnë më të sigurt ciklin e përjetësimit të pozitave sunduese në shoqëri e pushtet. :
Në pauzën midis ciklimit apo riciklimit, Viktima-Popull pëson oshilacionet nga më ekstremet: të mirëbesimit deri në verbëri e të zhgënjimit deri në fatalitet. Individë apo grup individësh dhe familje të tëra, si nga të mirëbesuarit, ashtu dhe nga të zhgënjyerit, të ndodhur përballë rrezikimit të tjetërsimit të personalitetit e të vetë jetës, kapërcejnë kufijtë e Viktimës-Shtet, duke lënë pas atë që marrin me vete, dëshpërimin dhe dhimbjen më të ndjeshme njerëzore. Më falni, miq të dashur, nëse ju lodha me këto gjykime, por ja që kështu më rrëmbejnë ngjarrjet e ndodhitë, realitetet e rrethanat, që s’janë kursesi rrufe në qiell të kaltër, por shkak e pasojë, brenda trusnisë së një strukture e superstrukture ende në amorfitet.
* * *

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Dhe ja ku arrita në të dielën e 30 marsit 1997.....
Dimri korçar vazhdonte dufin e zbardhjes së çdo gjëje, që nga mali i Moravës e kodrat përreth, deri në rrugiçat me kalldrëm e asfaltet e bulevardeve. Ndërsa bardhësia rruante pastërtinë e saj lartësive, brenda në qytet shëmtohej në formën e llucës të baltuar asfalteve e të akullit të nxirrë e të gunguar nga shtrembërimet e kalldrëmeve të rrugicave. Mes qënies sime dhe asaj natyre minusgradëshe, ishte krijuar një dualitet i ankthshëm dhe i mornicshëm, që do më ndiqte pas edhe përtej kufijve, në të 180 ditët e vetmisë më të vetmuar të jetës sime. Në të ashtuquajturin vendin “në kolltukët”, një kafenio në vargun e klubeve karshi hotel nëntëkatshit, u vendos nisja ime pas drekës, me të njohurin Dhorin e Opit. Gjithshka ishte gati, që nga dokumentat për kalimin e kufirit, deri në plaçkat personale. Ato çaste puthjesh e përqafimesh me djemkat e Mirushen time (siç do ta quaja më pas në letrat e mia gruan time të dashur), më kanë mbetur ashtu të prekshme, të mallëngjyeshme e të njomëshme nga lotët në kujtesën time. Në çdo situatë mundimesh e të papriturash, në çdo ndodhje udhëkryqesh e tundimesh, ato çaste do më jepnin dorën e ndihmës e të kurajës, forcën e durimit dhe përballimit të presioneve e reagimeve tendecioze.
Benci i bardhë i Dhorit, s’desh t’ja dinte nga pengesat që krijonin llucrat dhe kurthet e gropave, të fshehura nën borën e baltosur. Tek kalonim me rradhë fshatrat në të majtë e të djathtë të rrugës, munda të shkrepja aparatin fotografik dhe të fiksoja pamjen e fundit më ironike e tragjikomike të vendit që po lija pas, një tank të braktisur, të anuar nga rruga, që dukej sikur na lutej ta merrnim pas në ikjen tonë përtej kufirit. Ankthi i procedurës së marrjes së vulës në doganën greke nuk zgjati shumë dhe në çastin kur Dhori i dha gaz bencit me thënien, ”Na vaftë mbarë rruga!”, bëra kryqin i lehtësuar, duke ju lutur zotit të më ndihmonte në këtë lloj aventure të imponuar.
Kisha lënë pas botën time 40 vjeçare, të vërtetë e të mashtruar njëkohësisht, të gëzueshme e të lëndueshme në padjallëzinë e sinqeritetin e saj. Kisha marrë me vete botën time 40 vjeçare, të ndërprerë në kohë e hapësirë, të kryqëzuar në udhën e një realiteti të irealizuar e tjetërsuar në ekzistencën e vet. Por, kisha lënë dhe marrë njëkohësisht në botën time 40 vjeçare, më të pastrën botë të lumturisë e gëzimit, të ekzistencës e triumfit të vazhdimësisë, Mirushen me dy djemkat tanë, Pirushin dhe Jorgushin.
Ishte koha kur ndarjet e imponuara nuk përmbanin vetëm vulën përgjegjësore të mekanizmit të shkurdisur shtetëror, por edhe të qënieve të veçanta njerëzore, produkte të një trashëgimie e formimi mangësor gjenetikoshoqëror. Shpjegimi i një konkluzioni të tillë do dalë në vazhdim, përmes fragmenteve jetësore në 180 ditëshin odiseor thesalonikas.

* * *

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Me thirrje të gëzueshme, ”Rrofsh që më solle vëllanë!”, Monda (motra ime) përqafoi Dhorin e më pas mua, duke krijuar kështu një mjedis lehtësues e të prekshëm njëkohësisht. U çmalla me Koçon (burrin e Mondas), me Gjushkën (vëllanë tim), me Lidan (gruan e Gjushkës), me Vason(çupën e vëllajt), me Nikon dhe Fionën (fëmijët e motrës), me xh.Stavrin (pika ime e dobët) e të shoqen Florikan, Djonin (djalin e Stavrit) me dy fëmijët e këndshëm, Stavrushin e vogël dhe Dhimitran. Të gjithë të paraqitshëm shumë mirë me shëndet dhe të normalizuar me punë e jetesë të një niveli të kënaqshëm. Pyetjeve dhe interesimit të tyre për mua e familjen time, për çka ndodhi e vazhdonte të ndodhte në Shqipëri, ju përgjigjesha tepër i shqetësuar, i sentimentalizuar dhe me sy të lotuar. Nga reagimet dhe mënyra e dëgjimit, nga llojet e pyetjeve dhe interpretimeve të çastit, mes një përzjerjeje zërash e tonesh dis’harmonike, më dukej vetja si i ardhur nga kohë prehistorike që po kënaqja kuriozitetet e kohëve moderne. Dhe kur refreni i bisedave të mia ishte familja ime, që e kisha lënë jashtë anijes së Noes në mëshirën e kataklizmosë, mjaftoi thënia epilog e Mondas, për të mbyllur vazhdimësinë e rrëfimeve të mia, ”E de se s’po ikin të tërë nga Shqipëria. Je bërë shumë sentimental!”. Për të mos krijuar tension e kondra bisedash, thashë vetëm kaq, ”Mua më dhemb gruaja e djemkat e mi e mos duhet që ata ta ngrenë të fundit trarin e doganës!?” Dhe vazhdova me rutinën e pyetjeve për jetesën e të afërmve në Selanik, duke shmangur kështu futjen në acarim të vetes me ta.
Nata e parë selanikase nuk më dha kënaqësinë e gjumit të provuar pesë vite të shkuara, kur erdha me Jorgon në rolin e vizitorit. Në qënien time, u krijua një botë shpirtërore e ngarkuar me dhimbjen e mungesës së djemkave e të Mirushes. Përjetoja natën korçare dhe më vinte të thërrisja si i marrosur për atë fat të hidhur e të mbrapshtë, që në ato çaste nuk ishte as një përqind në dorën time, për ta zbutur sadopak.
Ishte fat individësh e familjesh, pjesë e fatit total që kish pllakosur një popull të tërë, atë vit fatal të 1997-s. Reagimet e kundërta të protagonistëve, që janë njëkohësisht dhe pësues, të të prekurve pak e të paprekurve deri në rolin e spektatorit, më kujtojnë thënien e çuditshme kineziane, ”Turbullo që të kthjellosh”. Turbullimi kish ndodhur e po vazhdonte në gjithë jetën tonë, brenda e jashtë vetes, deri në qelizat trupore e trurore. Në këtë turbullim sizmik, po shfaqej në evidencë edhe ajo pjesë e fshehur, e fjetur apo e minishprehur e natyrës njerëzore, që vinte në dyshim opinionin ekzistues për vetë personalitetin njerëzor.Pra po kthjellohej, ndonëse me dhimbjen apo kënaqësine e pranimit, e vërteta më e saktë, më e plotë, e karaktereve dhe formimeve të individëve të njohur ndryshe, apo pak të njohur.
E nesërmja e parë u çel me pirjen e elinokafesë mes dyshes më të afërt vëlla-motër, shoqëruar me copra bisedash ngrohëse e ftohëse, si të imponuara nga e nxehta e kafesë dhe ftohtësia e kohës. Ndofta nuk shkon, por dëshiroj ta ndërpres pak vazhdimësinë e kafepirjes, për të paraqitur pjesë nga letra ime e parë, që përmban realizmin e patrazuar e të pandikuar nga ngjarjet e mëvonshme.
E vetmja zemra ime Mira!
Të vetmit zemrushka të zemrës sime, Jorgo e Piro!
Sot s’i thamë dot njeri-tjetrit “mirëmëngjes”, babi juaj nuk dëgjoi zërat tuaj të ëmbël dhe nuk shijoi kafenë nga duart e zemrës-Mira. Por unë ju morra me vete shpirtërisht, qysh në çastin e nisjes dhe ju kam aq pranë, sa ç’më keni dhe ju mua.
Dhe s’do jetë e largët dita, kur përfytyrimi të kthehet në realitet, kur ju të sakrifikuarit të mos ndjeni më tmerrin e natës dhe ankthin e ditës. Ky tmerr e ankth ende s’po më ndahet, ndonëse mikpritja sensacionale e motrës, kunatit, mbesës dhe nipit ishte tej përfytyrimit.
U deshën ca telefonata që pas pak të vinin në mbrëmje vëllai, kunata e mbesa, xh.Stavri, Florika, Djoni me fëmijët. U çmallëm, lotuam, kur ju lexova vjershën e mesazhin dhe u desh humori i vëllajt për të shkaktuar pak buzëqeshje. Ata ikën mesnatës e unë mbylla sytë në 4 të mëngjesit. Për mua realiteti i këtushëm do shfaqet i plotë, kur t’ju kem dhe ju pranë meje. Mundohuni ta ndjeni veten gati për nisje, sepse dhe unë jam gati për pritje, jo se kam siguruar atë që do siguroj në të ardhmen, por se jam i bindur që Zoti do afrojë bashkimin tonë.
Duke mbetur me këtë shpresë, po e mbyll këtë mikroletër, prandaj afroni doçkat t’ja u puth dhe lereni mamin t’ja fshi lotët me buzët e mia.............Juaji Edi

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha

Vazhdojmë pra vazhdimin...Diçka kisha dëgjuar për Lefterinë (mamanë e Koços), që pas vitesh bashkëjetese në të njëjtën shtëpi, kish ikur e rronte më vete po në Selanik. Interesimit tim për çka kish ndodhur, Monda ju përgjigj me varg akuzash e argumenta allamondiane, që sado copra të vërtetash të kishin, nuk justifikonin aktin final të dëbimit të asaj gruaje të vuajtur e me mjaft peripecira tunduese e të mundimëshme në jetën e saj.
Unë: ”Më ke thënë që Lefteria ju ka ndihmuar qysh kur erdhët në Greqi”.
Monda: ”Dinte gjuhën dhe më gjeti mua punë në Muzeum”.
Unë: ”Po ekonomikisht ka kontribuar, se kështu sikur ke thënë?”
Monda: ”Djalin e saj ka ndihmuar në fund të fundit. Këtu ka banuar, ka fjetur e ngrënë e sigurisht që dhe do kontribonte me para. Ka blerë gjëra dhe na paguante qiranë. Ato vite, të them të drejtën, hoqëm para mënjanë me shumicë”.
Unë: ”Kaq e teproi sa nuk durohej dot të rrinte me ju?”
Monda: ”Unë e di ç’kam hequr me të. As të......... “.
Nuk më pëlqen t’i qëndroj ekzaktërisht vargut ofendues deri në pështirosje, që më dëgjuan veshët për atë grua që.....
E sjellë nga Vurbjani i Greqisë në Korçë, atë kohë lufte kur varfëria e vuajtjet merrnin jetë njerëzish. Cupkë që sa kish kaluar dhjetvjeçarin e parë të jetës, e lënë nën kujdesin e një familjeje korçare, larg prindërve të dashur. E tronditur dhe e pikëlluar për ndarjen me fëmijën, e jëma e Lefterisë do mbyllte sytë pa mundur të shihte më evlatin e saj. Koha do bënte të veten duke zbutur plagët e vjetra. Lefteria mbijetoi dhe u martua me një korçar që thonë se ishte duarartë, por që sëmundja e pashërueshme e ndau pa arritur t’i dhënduronte dy djemtë e tij. Të dy ishin duarartë, se dhe Lefteria që punonte në punishten e ëmbëlsirave, të bënte ca bonbone, që tani kur i shkruaj më lëshon lëng goja. Lere pastaj mjeshtërinë e saj në hapjen e petëve për bakllava, që në prag feste të Vitit te Ri thyente çdo rekord në prodhimin ditor, për shoqe e të afërm, për komshiet e të adresuarit e panjohur. E nëse kjo grua në punën e saj, nuk do kishte përkryerjen e amvisës e s’do kënaqte sa duhej shijet e gustot të nuseve e djemve të saj, është ky një argument bindës apo absurd për të arritur në dëbimin më ofendues e tronditës nga nusja, në simfoni me të birin?!
Unë: ”Më lejon të vete ta takoj ndonjëherë?”
Monda: ”Të vesh, po të duash merr dhe Nikon. Edhe Koçoja vete, kurse mua as më intereson fare. Jam e qetë në shtëpinë time”.
Meqenëse jam në këtë temë delikate dhe disi të çuditshme nga përmasat e hiperbolizuara që kish marrë, ja vlen të përshkruaj vizitën e parë në shtëpinë e Lefterisë. Morra një pasdite Nikon e vogël, që ja kish qejfi të dilte me mua dhe u nisëm drejt gjyshes së tij. Me pak ngatërrime rrugicave arritëm tek shtëpia, shtypa zilen dhe derën e hapi vetë e zonja, që me thënë të drejtën më tronditi me pamjen më plakësore nga sa e prisja. Pas një koridori, hyje direkt në një mikrodhomë të kthyer në mikrosallon ndënjeje dhe mes saj majtas ishte kuzhina, kurse në të djathtë dhoma e gjumit.
Lefteria: ”Uaa, Edi, nuk të njojta. Të janë zbardhur leshrat, ke lënë dhe mjekër. Po si je, gruan dhe djemkat si i ke? I ke marrë me vete? Lere, lere ç’na dëgjojnë veshët për andej! U prish bota!”
Dhe vargu i pyetjeve e përgjigjeve s’kish të sosur, si vetë pasosmëria e halleve e problemeve njerëzore.
Lefteria: ”Do rrish në Monda?”
Unë: ”Hë për hë sa të marr veten. Të punoj ca dhe të gjej një shtëpi me qira, të pranueshme për xhepin tonë. Kështu më thotë dhe Monda, ”Rri sa të duash këtu e kur të vesh ca para mënjanë, atëhere të sjellësh gruan dhe fëmijët”. Të them të drejtën, ardhja ime këtu nuk ish aspak e imponuar nga xhepi, se një aktivitet e kisha dhe rronim normal deri para ngjarjeve të fundit. Ajo që ndodhi me shkatërrimet dhe anarkinë, me hapjet e depove të armëve dhe vrasjet kot së koti të njerëzve, nuk mund të duroheshin më. U shkatërrua vetë shteti, jeta u vu në rrezik, lere të mendoje pastaj për të ardhmen. Desha të vija familjarisht, kështu u tha në fillim e s’di pse u ndryshua më pas. Nejse”.
Lefteria: ”Eh, eh, mor bir, vemë veshin mirë, që mos e pësosh si mua. Nuk më sheh si jam katandisur, eh, eh...Të ka thënë gjë jot motër pse rroj vetëm?”
Unë: ”Diçka më ka thënë. Kuptohet që i jep të drejtë vetes. Vërtet, si ndodhi që arritët në këtë gjëndje anormale?”
Lefteria: ”Ty mund të të duket e pabesueshme, por e vërteta është e vërtetë dhe kur e kujtoj atë çast, as mua s’më besohet. Kishim ca fërkime, por i kalonim. Dija unë se ç’bluante në kokë nusja? Jo shtëpia është e papastër, jo gjella s’ka shije e të tjera si këto që i dëgjoja për ditë nga goja e sat motre. Mërmërisja me vete e shtrihesha të shlodhesha, se dhe unë punoja që herët në mëngjes e s’ja kisha ngenë llafeve”.
Unë: ”Këto ndodhin kudo ku jetojnë bashkë nusja me vjehrrën. Po Koçoja nuk ndërhynte për ta zbutur gjëndjen?”
Lefteria: ”Fol o gur, fol o murr. Sikur i kish bërë magji e shoqja, rrinte e dëgjonte dhe s’nxirrte fjal nga goja”.
Unë: ”Dhe ti vendose e ike, apo Monda të tha të ikësh?”
Lefteria: ”Vendosa atë ditë që s’do ta harroj sa të jem gjallë. U ktheva nga puna dhe vajta për nga dhoma, kur nga kuzhina më thirri ajo, ”Erdhe, ajde të pish një kafe këtu”. ”Lere për më vonë”, i thashë, por ajo m’u lut dhe unë duke thënë me vete, ”C’u përmbys që po më fton për kafe nusja?”, pranova dhe u ula në karrike përballë djalit. Më solli filxhanin me kafe dhe pa arritur ta ve në buzë, më tha si pa të keq, ”Nuk e ke kuptuar ti mama që ne nuset nuk të duam?” Më mbeti filxhani në buzë dhe hodha shikimin nga Koçoja. Morra guxim dhe i thashë, ”S’më doni ju, po më duan djemtë, apo jo mo Koço?” Po të kish folur djali e t’ja mbyllte gojën nuses, gjysmë e të keqes, por, eh, eh...sa fole ti që s’ishe, aq foli dhe ai. M’u thye zemra dhe e ndjeva veten të tepërt në atë shtëpi. Kështu vendosa të ikja”.
Më përfshiu një çast hutimi i përzjerë me mosbesimin në ç’ka dëgjova, që solli një tufë të çrregullt llafesh në favor të asnjërës palë. ”Të ulesh për kafe e të dëgjosh “plaç” e jo “shëndet”, se si më duket. Mos u grindët dhe llafi solli llafin deri në atë pikë? Pa një debat, pa një shkak apo ngacmim, më duket absurde të dalë nje thënie e tillë nga Monda”.
Lefteria: ”Sic e dëgjove dhe asnjë llafkë më tepër. Shiko të rregullohesh sa më shpejt e të ikësh sa më parë, se unë e di ç’do heqësh po ndenjte aty”.
Duke ditur raportet kontradiktore nuse-vjehërr, ku zor të gjendet filli i shkak-pasojës, më erdhi keq që në to bënte pjesë dhe motra ime, në çdo kah qoftë ky fill i koklavitur. Parlajmërimi i nënë Lefterisë atë çast, më tingëlloi si shprehje dufi për të shtuar dozën e vërtetësisë së pësimit të saj. Ecja me Nikon përdore në kthim e me thënë të drejtën, një shigjetë ndikuese më kish përshkuar tejpërtej, pa mundur të ekuilibroja drejtqëndrimin. Kur më shfaqej fakti i kryer, i thosha vetes, ”tregoju i kujdesshëm se s’dihet ç’ndodh”, por kur kujtoja çastet dashamirëse të motrës, vazhdoja më i qetë thënien, ”tjetër marrëdhëniet me vjehrrën e tjetër me vëllanë”. Kjo kundërvënie konceptesh e realitetesh, për të arritur në një qetësim apo mikroqetësim të vetes, ishte refren i monologut tim të brendshëm, bashkudhëtar shpirtëror ngushëllues e frymëzues, por edhe paralajmërues për maturinë e haphedhjeve në vazhdimësi. Duhej të pranoja që realitetet e shkuara kishin bërë të vetën në injektimin e psiqikës së njeriut, qoftë në brendësi, duke u bërë pjesë e karakterit e personalitetit, qoftë dhe sipëfaqësisht, duke artificializuar konceptet e njohuritë deri në kufijtë e injorancës e mediokritetit. Prandaj ndodh që në veprimet e reagimet shpesh të pabesueshme e në dukje të papritura të njerëzve, të pataksesh e çorientohesh, sepse bëhesh vetvetiu pjesë e kësaj shkurdisjeje të kurdisur nga këto realitete psiqikoshoqërore. Mjafton vetëm rasti i mësipërm, për të kuptuar këto mendime, që më besoni miq të dashur, më rrëmbejnë në botën e tyre të së vërtetës e më lehtësojnë disi shpirtin e stresuar e të lënduar. Në vazhdimësi do gjeni të tjera në dukje cingërima, por që janë aq kohezionale me njera-tjetrën, sa s’është vështirë të formoni gati tërësinë e një opinioni realist.
* * *

__________________
SHIKOJ DHE NUK BESOJ ATË QË SHIKOJ
BESOJ DHE NUK SHIKOJ ATË QË BESOJ(E.SH)

mondsha