Historiku i bektashis ne shqiperi

Alien · 06-02-06, 07:03

Bektashizmi e ka origjinen prej nje doktrine mistike te baballareve turkmene te shekullit XI-XII ne detin Kaspik dhe u themelua nga Haxhi Bektashi nen ndikimin e mistikut persian Ahmet Jasevi per tu fuqizuar si sekt musliman ne Turqi pasi lidhet me korpusin e jenicereve (qe kishin prejardhje kristiane). Bektashizmi adhuron Aliun po aq sa Muhametin. Per aresye te konfliktit me vete muslimanizmin bektashizmi fitoi nje tolerance fetare me kristianizmin duke pasur edhe disa pika takimi ne jeten fetare. Predikonin barazine e burrit me gruan, pinin alkool dhe gjera te tjera qe ishin fare te papelqyeshme per Islamin .Per nga ky pozicion tolerant I bektashizmit dhe per rolin patriotik qe kane luajtur shume Bektashij ka pasur mendime nga studiues dhe politikane vendas dhe te huaj te te gjithe koherave se Bektashizmi do te ishte nje fe e pershtateshme per Shqipetaret .Nder keta eshte edhe poeti i madh kombetar Naim Frasheri
NÃ« ShqipÃ«ri bektashizmi Ã«shtÃ« shfaqur nÃ« fund tÃ« shekullit tÃ« 12-tÃ« dhe nÃ« fillim tÃ« shekullit tÃ« 13-tÃ«. NÃ« 1925, kur Ataturku ndÃ«rmori reformat e ashpra laicizuese tÃ« shtetit pÃ«r krijimin e TurqisÃ« moderne, ShqipÃ«ria u bÃ« vendi i KryegjyshatÃ«s BotÃ«rore tÃ« Bektashinjve duke mbetur edhe sot e tille Pakkush e di se ShqipÃ«ria, ky vend i vogÃ«l, Ã«shtÃ« seli e njÃ« kryeqendre botÃ«rore tÃ« besimeve. EshtÃ« interesant tÃ« vihet re se edhe gjatÃ« periudhÃ«s sÃ« ateizmit nuk pati pretendime nga shtete tÃ« tjera ku ka bashkÃ«si besimtarÃ«sh bektashinj pÃ«r tÃ« marrÃ« rolin e kryeqendrÃ«s.
BashkÃ«sia bektashije e ShqipÃ«risÃ« u shpall e pavarur nÃ« vitin 1921.
.Shume teqe bektashishj u bene qendra rezistence kunder italianeve dhe kunder gjermaneve si baba Fejozo dhe baba Faja duke llogaritur gjate luftes rreth 6000 bektashij te roganizuar

Alien · 06-02-06, 07:04

Marre nga historia zyrtare e Shqiperis

Sektet islamike nÃ« ShqipÃ«ri. Bektashizmi
Islami u pÃ«rhap nÃ« tokat shqiptare jo vetÃ«m nÃ« variantin e vet kryesor, sunit, por edhe nÃ« formÃ«n e sekteve (tarikateve) tÃ« ndryshme, siÃ§ ishin bektashizmi, halvetizmi, rufaizmi etj. DÃ«shmi tÃ« pranisÃ« sÃ« kÃ«tyre sekteve mistike nÃ« territorin shqiptar janÃ« teqetÃ« e ndÃ«rtuara nÃ« njÃ« numÃ«r vendbanimesh. Midis sekteve islamike nÃ« fjalÃ«, bektashizmi fitoi njÃ« popullaritet dhe shtrirje tÃ« konsiderueshme nÃ« viset shqiptare.
BektashinjtÃ« u shfaqÃ«n sÃ« pari nÃ« formÃ«n e njÃ« urdhri dervishÃ«sh nÃ« pjesÃ«n aziatike tÃ« PerandorisÃ« Osmane (Anadoll). Themelues dhe mbrojtÃ«s i kÃ«tij urdhri mistik ishte Haxhi Bektashi, i lindur nÃ« Iran mÃ« 1249 dhe i vendosur nÃ« Turqi mÃ« 1284. Rol tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« ngjizjen e ideve tÃ« Haxhi Bektashit patÃ«n kontaktet e tij me besimet aziatike tÃ« budizmit dhe tÃ« hinduizmit gjatÃ« udhÃ«timeve qÃ« ai kreu nÃ« Indi, Tibet e nÃ« KinÃ«. Themeluesit e bektashizmit qÃ« nÃ« fillim dolÃ«n kundÃ«r rreptÃ«sisÃ« doktrinare dhe dogmatizmit, duke shpallur dashurinÃ« pÃ«r tÃ« gjithÃ«, vÃ«llazÃ«rinÃ« dhe bashkimin. Ndryshe nga tradita islamike, bektashinjtÃ« e zhvilluan letÃ«rsinÃ« e vet fetare kryesisht nÃ« gjuhÃ«n osmane dhe jo arabisht dhe persisht.
NjÃ« nga misionarÃ«t kryesorÃ« tÃ« Haxhi Bektashit, i cili u bÃ« i famshÃ«m pÃ«r predikimin e urdhrit bektashian nÃ« hapÃ«sirat ballkanike, ka qenÃ« Sari SalltÃ«ku, pÃ«r tÃ« cilin qarkullojnÃ« mjaft tregime dhe legjenda. Sari SalltÃ«ku, i cili u shndÃ«rrua nÃ« njÃ« nga personalitetet mÃ« tÃ« shquara tÃ« bektashizmit, nÃ« fillim tÃ« shek. XIV u dÃ«rgua nga Haxhi Bektashi nÃ« Ballkan e nÃ« ShqipÃ«ri dhe i maskuar me veladonin e njÃ« murgu tÃ« krishterÃ«, me durim e maturi tÃ« veÃ§antÃ«, punoi pÃ«r tÃ« mbjellÃ« farÃ«n e besimit bektashian. Shkupi, Ohri, Kruja dhe Janina ishin disa nga qytetet kryesore, ku ndaloi Sari SalltÃ«ku pÃ«r tÃ« pÃ«rmbushur misionin e lartpÃ«rmendur. Shenjtori bektashian ndihmohej nÃ« punÃ«n e vet nga njÃ« numÃ«r dervishÃ«sh, tÃ« cilÃ«t i pÃ«rhapnin parimet bektashiane duke u paraqitur publikisht nÃ« emÃ«r tÃ« profetit Jezu Krisht dhe jo tÃ« Haxhi Bektashit. Madje Sari SalltÃ«ku dhe bashkÃ«punÃ«torÃ«t e vet themeluan nÃ« Korfuz edhe njÃ« â€œinstitut ortodoksâ€, i cili nÃ« tÃ« vÃ«rtetÃ« u pÃ«rdor pÃ«r tÃ« pÃ«rhapur nÃ« popull idetÃ« e lirisÃ«, dashurisÃ« dhe tÃ« disiplinÃ«s bektashiane.
QÃ« prej kohÃ«s sÃ« themelimit sekti (tarikati) bektashian erdhi duke u plotÃ«suar nga pikÃ«pamja ideore dhe organizative, derisa nÃ« fundin e shek. XV Balim Sulltani do tâ€™i jepte trajtÃ«n pÃ«rfundimtare kÃ«tij urdhri.
Bektashizmi qÃ« nÃ« fillimet e veta u paraqit si njÃ« sekt islamik liberal, duke qenÃ« i afÃ«rt nÃ« shumÃ« aspekte edhe me krishterimin. Tri ishin elementet kryesore mbi tÃ« cilat mbÃ«shtetej besimi bektashian: e vÃ«rteta (hakikati), dituria (marifeti) dhe ligji (sheriati). KÃ«ta tre elementÃ« konsiderohen si shtylla tÃ« kÃ«tij besimi dhe si parimet udhÃ«heqÃ«se tÃ« veprimtarisÃ« sÃ« njeriut. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ« porositej qÃ« ndjekÃ«sit e kÃ«tij urdhri tÃ« ishin tÃ« drejtÃ« dhe tÃ« sinqertÃ« kudo dhe kurdo, tÃ« luftonin pÃ«r tÃ« qenÃ« sa mÃ« tÃ« ditur dhe tÃ« zbatonin ligjet e vendit ku jetonin.
Ndryshe nga besimtarÃ«t sunitÃ«, bektashinjtÃ« nuk e kishin tÃ« ndaluar pÃ«rdorimin e pijeve alkoolike dhe nuk e pranonin mbulesÃ«n e fytyrÃ«s sÃ« grave kur dilnin nÃ« publik. Bektashizmi respektonte ekzistencÃ«n dhe zhvillimin e lirÃ« tÃ« kombeve dhe tÃ« besimeve tÃ« ndryshme fetare. Parajsa (xheneti) dhe ferri (xhehenemi) pÃ«r bektashinjtÃ« sâ€™ishin gjÃ« tjetÃ«r veÃ§se prehja e shpirtit kur njeriu bÃ«n mirÃ« dhe vuajtja e tij kur njeriu bÃ«n keq nÃ« jetÃ«. Falja gjithashtu pakÃ«sohej nga pesÃ« herÃ« vetÃ«m nÃ« dy herÃ« nÃ« ditÃ«, ndÃ«rsa agjÃ«rimi, nga njÃ« muaj nÃ« dhjetÃ« ditÃ«, duke ndÃ«rprerÃ« vetÃ«m tÃ« pirÃ«t e ujit.
Natyra liberale dhe eklektike e bektashizmit e bÃ«ri kÃ«tÃ« sekt mjaft tÃ« pranueshÃ«m e tÃ«rheqÃ«s pÃ«r mjedisin ballkanik e veÃ§anÃ«risht pÃ«r atÃ« shqiptar, ku feja e krishterÃ« bashkÃ«jetonte me elementÃ« tÃ« fuqishÃ«m tÃ« trashÃ«gimisÃ« pagane tÃ« periudhÃ«s parakristiane. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ«, pÃ«rhapja e bektashizmit nÃ« tokat shqiptare u bÃ« njÃ« nga aspektet kryesore tÃ« procesit tÃ« islamizimit tÃ« popullsisÃ«, duke e shoqÃ«ruar kÃ«tÃ« proces qÃ« nga fillimet e tij. Edhe pse, siÃ§ u theksua mÃ« sipÃ«r, tradita bektashiane duhet tÃ« ketÃ« qenÃ« e hershme nÃ« ShqipÃ«ri (fundi i shek. XIV-fillimi i shek. XV), burimet historike tÃ« njohura deri mÃ« tani i regjistrojnÃ« gjurmÃ«t e saj qÃ« nga gjysma e dytÃ« e shek. XVII. Sipas tÃ« dhÃ«nave tÃ« pÃ«rftuara nga udhÃ«pÃ«rshkrimi i gjeografit osman Evlija Ã‡elebiu, nÃ« disa qytete shqiptare tÃ« kÃ«saj kohe ekzistonin vende tÃ« shenjta dervishÃ«sh, si teqe, tyrbe etj. Me terma mÃ« konkretÃ« pÃ«rmendet teqeja e Haxhi Bektash Veliut nÃ« KaninÃ« tÃ« VlorÃ«s e ndÃ«rtuar nga Sinan Pasha si vepÃ«r bamirÃ«sie. NÃ« qytetin e VlorÃ«s gjithashtu ekzistonte njÃ« teqe bektashiane me emrin e Baba Sulltanit (e njohur ndryshe me emrin Kuz Baba). Prania e bektashizmit dÃ«shmohet nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« edhe nÃ« qytetin e GjirokastrÃ«s, kur thuhet se shumica e popullsisÃ« sÃ« kÃ«tij qyteti ulej dhe ngrihej duke thirrur pÃ«r Aliun (Ã«shtÃ« fjala pÃ«r dhÃ«ndrin e profetit Muhamed, imam Aliun, pÃ«r tÃ« cilin bektashinjtÃ« kishin adhurim tÃ« veÃ§antÃ«); festonin krahas dy Bajrameve si ditÃ« tÃ« shenjta, ShÃ«n Gjergjin, Nevruzin, ShÃ«n Mitrin, Sari SalltÃ«kun, dhe nÃ« kÃ«to festa pinin verÃ« tÃ« kuqe dhe raki. Edhe nÃ« vendbanime tÃ« tjera shqiptare, si nÃ« Pogradec, MitrovicÃ«, KaÃ§anik etj., sipas burimit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, ekzistonin teqe bektashiane, Ã§ka flet pÃ«r shtrirjen relativisht tÃ« gjerÃ« tÃ« kÃ«tij sekti islamik deri nÃ« vitet 60-70 tÃ« shek. XVII.
NjÃ« nga qendrat e spikatura tÃ« bektashizmit shqiptar ishte bÃ«rÃ« qyteti i KrujÃ«s, ku disa dÃ«shmi interesante, siÃ§ janÃ« gurÃ«t e varreve me simbole bektashiane qÃ« datojnÃ« pÃ«rkatÃ«sisht nÃ« vitet 1717 e 1728, flasin qartÃ« pÃ«r praninÃ« e kÃ«tij urdhri nÃ« qytet tÃ« paktÃ«n qÃ« nga dhjetÃ«vjeÃ§arÃ«t e parÃ« tÃ« shek. XVII. Lidhjet e ngushta tÃ« KrujÃ«s me bektashizmin duken qartÃ« edhe nÃ« faktin se, krahas disa teqeve e zavijeve (teqe tÃ« vogla) bektashiane, nÃ« rrethinÃ«n e qytetit ka ekzistuar nÃ« KreshtÃ«n e Malit edhe vendi i shenjtÃ« me emrin e Sari SalltÃ«kut, qendÃ«r e njohur pelegrinazhi jo vetÃ«m pÃ«r besimtarÃ«t e kÃ«tij sekti, por edhe pÃ«r njerÃ«z tÃ« besimeve tÃ« tjera.
Ritmet e pÃ«rhapjes sÃ« bektashizmit nÃ« radhÃ«t e popullit shqiptar u shpejtuan gjatÃ« gjysmÃ«s sÃ« dytÃ« tÃ« shek. XVIII dhe fillimeve tÃ« shek. XIX, kohÃ« kur urdhri i mÃ«sipÃ«rm fitoi mbÃ«shtetjen e Ali pashÃ« TepelenÃ«s, sundimtarit tÃ« PashallÃ«kut tÃ« JaninÃ«s. Duke qenÃ« kundÃ«rshtar i pushtetit qendror osman, nÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« vetvetishme pashai tepelenas u afrua me korpusin e jeniÃ§erÃ«ve, nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« opozitar i pushtetit sulltanor. Me kÃ«tÃ« shpjegohen prirjet e tij adhuruese ndaj sektit bektashian, i cili ishte fe sunduese nÃ« radhÃ«t e jeniÃ§erÃ«ve. Madje, thuhet se vetÃ« Ali Pasha pÃ«rqafoi bektashizmin dhe bÃ«ri Ã§mos pÃ«r fuqizimin e kÃ«tij urdhri nÃ« ShqipÃ«ri. Sundimtari i JaninÃ«s u lidh ngushtÃ« edhe me njÃ« nga misionarÃ«t e bektashizmit nÃ« ShqipÃ«ri, Sheh Memiun (Sheh Mimi), veprimtaria e tÃ« cilit ishte veÃ§anÃ«risht e spikatur nÃ« KrujÃ« dhe nÃ« rrethin e saj, ku u ndÃ«rtua nÃ« vitin 1802 edhe njÃ« teqe me emrin e tij.
Kryeqendra e pashallÃ«kut, Janina, ishte kthyer nÃ« vendqÃ«ndrim pÃ«r mjaft dervishÃ« e misionarÃ« tÃ« ndryshÃ«m tÃ« urdhrit bektashian, tÃ« cilÃ«t vinin nga Stambolli apo qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, tÃ« larguar prej andej pÃ«r arsye tÃ« ndryshme. Brenda territorit tÃ« pashallÃ«kut dervishÃ«t bektashianÃ« gjenin kushte tÃ« pÃ«rshtatshme dhe trajtim tÃ« privilegjuar nga ana e Ali PashÃ«s. Atyre u viheshin nÃ« dispozicion shuma tÃ« hollash dhe ndÃ«rtesa pÃ«r banim, ndÃ«rsa nÃ« mjaft raste edhe prona tÃ« konsiderueshme. KÃ«shtu, Sheh Bursaliu i ardhur nga Anadolli, shef i njÃ« teqeje nÃ« PrevezÃ«, gÃ«zonte njÃ« benefic vjetor prej 20 000 frangash dhe njÃ« shtÃ«pi tÃ« kushtueshme, kurse njÃ« tjetÃ«r dervish me prejardhje nga Maroku, Seid Ahmet Efendiu (misionar diplomatik i Ali PashÃ«s), u pajis me prona tokÃ«sore tÃ« konsiderueshme me tÃ« ardhura prej mÃ« se 20 000 frangash, duke u emÃ«ruar njÃ«kohÃ«sisht edhe si sheh i njÃ« teqeje pranÃ« qytetit tÃ« PargÃ«s.
NjÃ« tjetÃ«r dinjitar i urdhrit bektashian nÃ« PashallÃ«kun e JaninÃ«s, Sheh Ahmeti nga Siria, shef i njÃ« teqeje nÃ« hyrje tÃ« qytetit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, zotÃ«ronte gjithashtu sipÃ«rfaqe tÃ« gjera tokÃ«sore me tÃ« ardhura tÃ« lakmueshme.
Pas likuidimit tÃ« korpusit tÃ« jeniÃ§erÃ«ve nga sulltan Mahmuti II mÃ« 15 qershor 1826, nÃ« Stamboll dhe nÃ« qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, shpÃ«rtheu njÃ« stuhi e fortÃ« dhune e represioni kundÃ«r urdhrit bektashian. NÃ« kryeqytetin e perandorisÃ« u shkatÃ«rruan mjaft teqe tÃ« kÃ«tij urdhri, u arrestuan, u burgosÃ«n, u ezekutuan ose u dÃ«buan baballarÃ«, dervishÃ«, si dhe u konfiskuan libra tÃ« shumtÃ«. MirÃ«po nuk kaloi shumÃ« kohÃ« dhe urdhri bektashian filloi ta rimarrÃ« veten me shpejtÃ«si. Nga ana tjetÃ«r, furtuna kundÃ«rbektashiane e sulltan Mahmutit II nÃ« viset shqiptare kaloi pa pasoja tÃ« rÃ«nda, duke mos pÃ«rjashtuar kÃ«tu ndonjÃ« ndikim negativ qÃ« ushtroi nÃ« kÃ«tÃ« drejtim rivaliteti midis Ali pashÃ« TepelenÃ«s si mbrojtÃ«s i bektashizmit dhe Bushatllinjve tÃ« ShkodrÃ«s si mbrojtÃ«s tÃ« islamit sunit dhe kundÃ«rshtarÃ« tÃ« bektashizmit.
Pas bektashizmit, halvetizmi ishte sekti (tarikati) kryesor islamik qÃ« depÃ«rtoi nÃ« viset shqiptare. Emri i kÃ«tij sekti lidhet me themeluesin e tij Omer el Halveti nga Tabrizi i Iranit (shek. XIV). RÃ«ndÃ«si tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« historinÃ« e kÃ«tij sekti ka figura e Sejid Jahja Shirvaniut (mesi i shek. XV) nga Bakuja, i cili njihet si themelues i vÃ«rtetÃ« i tij. Praktika fetare e sektit halveti konsiston nÃ« tÃ«rheqjen e besimtarit nÃ« njÃ« dhomÃ« tÃ« veÃ§uar pÃ«r tÃ« kryer ritin e â€œzikritâ€, rit i cili lidhet me pÃ«rmendjen e Zotit me zÃ« tÃ« lartÃ« nÃ«n emra tÃ« ndryshÃ«m tÃ« gjetur posaÃ§Ã«risht pÃ«r njÃ« gjÃ« tÃ« tillÃ«.
ShehlerÃ«t dhe dervishÃ«t halvetinj nÃ« tÃ« shumtÃ«n e kohÃ«s, kanÃ« qenÃ« aleatÃ« tÃ« pushtetit politik osman nÃ« ruajtjen dhe konsolidimin e islamit sunit nÃ« vendet e sunduara dhe nÃ« luftÃ«rat e tij kundÃ«r fuqive tÃ« krishtera.
Fillesat e pÃ«rhapjes sÃ« halvetizmit nÃ« tokat shqiptare i takojnÃ« fundit tÃ« shek. XIV dhe gjysmÃ«s sÃ« parÃ« tÃ« shek. XV. MegjithatÃ«, depÃ«rtimi i kÃ«tij sekti nÃ« mesin e popullit shqiptar bÃ«het mÃ« i dukshÃ«m duke filluar nga gjysma e parÃ« e shek. XVI. VendpÃ«rhapja e tij fillestare u bÃ«nÃ« krahinat e ShqipÃ«risÃ« Jugore. Qendrat kryesore ku u vendosÃ«n misionarÃ«t halvetinj qenÃ« Delvina dhe Vlora. NxitÃ«si kryesor i kÃ«tij procesi ishte Jakup Efendiu, njÃ« nga shehlerÃ«t e dÃ«gjuar tÃ« kÃ«tij sekti nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ«, ndÃ«rsa qendÃ«r e rrezatimit halvetian pÃ«r krahinat e lartpÃ«rmendura ishte qyteti i JaninÃ«s, ku, qÃ« nÃ« vitin 1390 ishte themeluar njÃ« teqe e kÃ«tij sekti nga Gazi Evrenoz beu me autorizimin e sulltan Bajazitit I.
Duke u nisur nga fakti se nÃ« Berat, KorÃ§Ã«, Elbasan dhe nÃ« VlorÃ« nÃ« fund tÃ« shek. XV dhe fillim tÃ« shek. XVI dÃ«shmohet tÃ« jenÃ« themeluar teqe halvetiane, do tÃ« pranohet se pÃ«rhapja gjeografike e kÃ«tij sekti ishte zgjeruar jo pak. Evolucioni i kÃ«tij procesi shpejtohet edhe mÃ« shumÃ« gjatÃ« shek. XVIII, shekull gjatÃ« tÃ« cilit tarikati halvetian shton praninÃ« e vet edhe nÃ« KosovÃ« dhe nÃ« trevat shqiptare nÃ« MaqedoninÃ« PerÃ«ndimore. Kjo shihet nÃ« rrjetin e teqeve halvetiane qÃ« themelohen gjatÃ« kÃ«saj kohe nÃ« kÃ«to treva. KÃ«shtu, Prizreni, Gjakova, Rahoveci, Manastiri, KÃ«rÃ§ova etj., u bÃ«nÃ« qendrat kryesore tÃ« halvetizmit.

Alien · 06-02-06, 07:04

BEKTASHIZMI NË SHQIPËRI

Bektashizmi filloi të perhapet në Shqiperi pas zaptimit te saj nga sulltanet otomanë. Me gjithë këtë, në Shqiperisi si në të gjitha vendet e tjera të Ballkanit - Bektashizmi nuk u-përhap menjëherë, por dalngadalë me durim dhe urtësi. Një nga pengesat me të mëdha ishte çështja e gjuhës. Misionarët bektashinj ishin Turq dhe Persianë dhe nuk dinin gjuhë tjetër perveç gjuhëve të tyre.

Këta misionarë u-dërguan në Shqiperi dhe në vende të tjera të Ballkanit, për herën e parë, nga qendra e madhe bektashiane e Dimotekës. Punuan me takt dhe zgjuarsi dhe keshtu mundën të zinin vend në Shqipëri. Me gjithë këtë, në fillim ndeshën në pengesa të shumta dhe pësuan persekutime. Ndër 'ta ranë edhe disa dëshmorë, si Pir Sulltan Abdalli i Kosovës dhe Shah Kalenderi i Elbasanit.

Misionarët bektashu1j u-dërguan në snqiperi në grupe të vogëla, të përbëra nga tre veta: një Baba dhe dy Dervlshe. Nuërmjet misionarëve të parë që u-dërguan në Shqipëri, ishin Baba Ali Horasani në Krujë; Dylgjer Hysejni në Elbasan; Baba Arshiu në Gjirokastrë dhe shumë të tjerë. Që të gjithë këta shkuan në Shqipëri ndërmjet shekullit XIV dhe XV.

Këta misionarë punuan pa rreshtur për të hedhur themelet e Bektashizmit në Shqipëri si edhe në vende të tjera të Ballkanit, por nuk munden dot të ngrehnin Teqe. Ai që i a arriti më në fund qëllimit ishte Durballi Sulltani, i cili mundi të ngrehë Teqenë e madhe në Thesali të Greqisë. Kjo Teqe ndihmoi shumë për përhapjen e Bektashizmit në pjesën jugore te Maqedhonisë dhe në Gjirit, ku më vonë u-ngreh një Teqe e madhe, e kryesuar nga Resmi Babaj. Pas kësaj u-ngrehën Teqeja e Kerçovës, e Tetovës, e Prizrenit dhe e Gjakovës.

Në shekullin e 17-të u-ngreh në Gjirokastrë e para Teqe bektashiane. Kjo Teqe u-themelua nga Asim Babaj. Pak më vonë u-ngreh në Krujë Teqeja e famëshme e Shemini Babaj, i cili luajti një rol me rëndësi në përhapjen e Bektashizmit. Pas disa kohe, Xhefai Ibrahim Babaj themeloi Teqenë me rëndësi të Elbasanit. Në të njëjtë kohë u-hap Teqeja e Kosturit, ndënë kryesinë e Rustem Babajt. Pastaj u-hapën Teqeja e Melçanit, në Korçë; Teqeja e Kuçit, në Devoll; Teqeja e Prishtës, në Skrapar; Teqeja e Baba Hajdërit, në Gjirokastër; Teqeja e Koshtanit; Teqeja e Gllavës, e të tjera. Një tjetër Teqe me rëndësi të madhe ishte ajo e Frasherit, e kryesuar nga Nasib Tahir Babaj.

Me gjithë këto, edhe Bektashizmi në Shqipëri nuk i shpëtoi dot zëmërimit të Sulltan Mahmudit. Ndërmjet veprimeve të tjera të këqija, emisarët e Sulltan Mahmudit dogjën Teqene e Baba Alikos në Berat, se bashku më një biblioteke të çmueshme që kishte. Djegia e kësaj Teqeje, sidomos e bibliotekës së saj, ishte një humbje e madhe për Bektashizmin. Në këtë biblioteke ndodheshin shumë vepra të vjetra të vlefshme, sidomos dorëshkrime në arabisht dhe persisht mbi filozofinë dhe misticizmën bektashiane. Emisarët e Sulltan Mahmudit dogjën njëkohësisht edhe Teqenë e Qoprilisë në Manastir dhe atë të Melçanit ne Korçë. Grushti i Sulltan Mahmudit kundër Bektashizmit ne Shqipëri ishte i rëndë, por edhe dëshira e Shqiptarëvet, për t'a mbajtur gjallë Bektashizmin, ishte e fortë. Kjo dëshirë bëri të mundur që Bektashizmi të qëndrojë më këmbë dhe të lulëzojë në Shqipëri, më gjithë se më vonë u-luftua përsëri nga sunduesit otomanë. Dhe ishte për hir të kësaj dëshire që numri i Teqevet, të mëdha e të vogla, arriti në Shqipëri në 53, më 1938.

Por Bektashizmi në Shqipëri mori një rëndësi akoma më të madhe kur qendra botërore e tij kaloi nga Ankaraja në Tiranë, pas vendimit që dha Asambleja Kombëtare Turke më 20 Nendor 1925, në haze të të cilit u-mbyllën të gjitha Teqete dhe Zavijetë bektashiane në Turqi. Në këtë menyrë, Shqipëria u-bë Selia e Përgjithëshme e Bektashizmit, në krye të së cilës u-vu Nijazi Dedeja, ish kryetari i Teqesë se Haxhi Bektashit në Turqi. Ai erdhi nga Ankaraja në Tirane më 1931. Nijazi Dedeja ishte Shqiptar nga Kolonja e Korçës.

Nuk dihet më siguri se sa është numri i Bektashinjvet në vende të ndryshme të botës, por besohet se arrin në nja 7,000,000 veta, shumica e të cilëvet jetojnë në Lindjen e Afërt e të Mesme, në Afrikën Veriore dhe në Ballkan. Vetëm në Shqipëri llogaritej të ishin nja 200,000 Bektashinj para vitit 1938, domethënë njëzet për qind i numrit të përgjithëshëm të popullsisë se asikohe.

Baba Ali Turabiu, ish-titullari i Teqesë së Tomorit, në vepren e tij Historia e Përgjithëshme e Bektashinjvet, botuar në Tirane më 1929, shkruan se:

"Para shkatërrimit te Jeniçerëvet dhe shpërndarjes së sektit bektashian më 1826, mbaheshin statistika te përvitëshme dhe ato tregonin se numri i Bektashinjvet asikohe ishte 7,370,000: 100,000 në Shqipëri, 120,000 në Stamboll dhe pjesa tjetër ishte e shpërndarë ne Irak, Gjirit, Maqedhoni dhe vise të tjera të Ballkanit."

Një tjetër ngjarje me rëndësi për Bektashinjtë e Shqipërisë ka qënë Kuvendi i tyre që u-mbajt në Teqene e Turanit, afër Korçës, në Shtator të vitit 1929, nën kryesinë e Baba Kamber Prishtës. Në atë Kuvënd, në të cilin muarën pjesë delegatë pothuajse nga të gjitha viset e Shqipërisë, u-hartua dhe u-aprovua Rregullorja e Bektashinjvet Shqiptarë. Në bazë të kësaj Rregullore - e cila u-aprovua nga Parlamenti Shqiptar, - Shqipëria u-nda në gjashtë Gjyshata: Prishtë, Krujë, Elbasan, Korçe, Frasher dhe Gjirokastër. Pranë Kryeqendrës Bektashiane në Tiranë u-krijuan edhe ky Këshilla: Këshilli i Përgjithshëm, i përbërë nga dymbëdhjetë anëtarë laikë dhe klerikë; dhe Këshilli i Shenjtë, i përbërë nga titullarët e gjashtë Gjyshatave me kryetar Kryegjyshin. Keshilli i Përgjithshëm merrej me çështje administrative dhe Këshilli i Shenjtë me çështje fetare.

Bektashizmi, me gjithë se është një sekt i Fesë Islame, konsiderohej përgjithësisht në Shqipëri si një fe më vete. Kjo rridhte për arësye të rëndësisë dhe të numrit të madh të besnikëve që kishte. Prandaj elementi bektashi merrej kurdoherë parasysh. E përkohëshmja Albania e Faik Konitzës botonte pothuaj gjithnjë në faqen e fundit të saj këtë lajmërim:

"Grupi i bashkëpunëtorëve të revistes s'one përbëhet nga Muslimanë, Orthodhoksë, Katolikë dhe Bektashinj."

Bile kjo gjë u-muar parasysh edhe nga Kongresi Historik i Lushnjes më 1920 që formoi Këshillin e Naltë të Shtetit Shqiptar, i përbërë nga katër veta: një Sunni, një Orthodhoks, një Katolik dhe një Bektashi. Anëtari bektashi ishte Aqif Pashë Elbasani.

Alien · 06-02-06, 07:06

Bektashizmi

Islami u pÃ«rhap nÃ« tokat shqiptare jo vetÃ«m nÃ« variantin e vet kryesor, sunit, por edhe nÃ« formÃ«n e sekteve (tarikateve) tÃ« ndryshme, siÃ§ ishin bektashizmi, halvetizmi, rufaizmi etj. DÃ«shmi tÃ« pranisÃ« sÃ« kÃ«tyre sekteve mistike nÃ« territorin shqiptar janÃ« teqetÃ« e ndÃ«rtuara nÃ« njÃ« numÃ«r vendbanimesh. Midis sekteve islamike nÃ« fjalÃ«, bektashizmi fitoi njÃ« popullaritet dhe shtrirje tÃ« konsiderueshme nÃ« viset shqiptare. BektashinjtÃ« u shfaqÃ«n sÃ« pari nÃ« formÃ«n e njÃ« urdhri dervishÃ«sh nÃ« pjesÃ«n aziatike tÃ« PerandorisÃ« Osmane (Anadoll). Themelues dhe mbrojtÃ«s i kÃ«tij urdhri mistik ishte Haxhi Bektashi, i lindur nÃ« Iran mÃ« 1249 dhe i vendosur nÃ« Turqi mÃ« 1284. Rol tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« ngjizjen e ideve tÃ« Haxhi Bektashit patÃ«n kontaktet e tij me besimet aziatike tÃ« budizmit dhe tÃ« hinduizmit gjatÃ« udhÃ«timeve qÃ« ai kreu nÃ« Indi, Tibet e nÃ« KinÃ«. Themeluesit e bektashizmit qÃ« nÃ« fillim dolÃ«n kundÃ«r rreptÃ«sisÃ« doktrinare dhe dogmatizmit, duke shpallur dashurinÃ« pÃ«r tÃ« gjithÃ«, vÃ«llazÃ«rinÃ« dhe bashkimin. Ndryshe nga tradita islamike, bektashinjtÃ« e zhvilluan letÃ«rsinÃ« e vet fetare kryesisht nÃ« gjuhÃ«n osmane dhe jo arabisht dhe persisht.

NjÃ« nga misionarÃ«t kryesorÃ« tÃ« Haxhi Bektashit, i cili u bÃ« i famshÃ«m pÃ«r predikimin e urdhrit bektashian nÃ« hapÃ«sirat ballkanike, ka qenÃ« Sari SalltÃ«ku, pÃ«r tÃ« cilin qarkullojnÃ« mjaft tregime dhe legjenda. Sari SalltÃ«ku, i cili u shndÃ«rrua nÃ« njÃ« nga personalitetet mÃ« tÃ« shquara tÃ« bektashizmit, nÃ« fillim tÃ« shek. XIV u dÃ«rgua nga Haxhi Bektashi nÃ« Ballkan e nÃ« ShqipÃ«ri dhe i maskuar me veladonin e njÃ« murgu tÃ« krishterÃ«, me durim e maturi tÃ« veÃ§antÃ«, punoi pÃ«r tÃ« mbjellÃ« farÃ«n e besimit bektashian. Shkupi, Ohri, Kruja dhe Janina ishin disa nga qytetet kryesore, ku ndaloi Sari SalltÃ«ku pÃ«r tÃ« pÃ«rmbushur misionin e lartpÃ«rmendur. Shenjtori bektashian ndihmohej nÃ« punÃ«n e vet nga njÃ« numÃ«r dervishÃ«sh, tÃ« cilÃ«t i pÃ«rhapnin parimet bektashiane duke u paraqitur publikisht nÃ« emÃ«r tÃ« profetit Jezu Krisht dhe jo tÃ« Haxhi Bektashit. Madje Sari SalltÃ«ku dhe bashkÃ«punÃ«torÃ«t e vet themeluan nÃ« Korfuz edhe njÃ« â€œinstitut ortodoksâ€, i cili nÃ« tÃ« vÃ«rtetÃ« u pÃ«rdor pÃ«r tÃ« pÃ«rhapur nÃ« popull idetÃ« e lirisÃ«, dashurisÃ« dhe tÃ« disiplinÃ«s bektashiane.

QÃ« prej kohÃ«s sÃ« themelimit sekti (tarikati) bektashian erdhi duke u plotÃ«suar nga pikÃ«pamja ideore dhe organizative, derisa nÃ« fundin e shek. XV Balim Sulltani do tâ€™i jepte trajtÃ«n pÃ«rfundimtare kÃ«tij urdhri.

Bektashizmi qÃ« nÃ« fillimet e veta u paraqit si njÃ« sekt islamik liberal, duke qenÃ« i afÃ«rt nÃ« shumÃ« aspekte edhe me krishterimin. Tri ishin elementet kryesore mbi tÃ« cilat mbÃ«shtetej besimi bektashian: e vÃ«rteta (hakikati), dituria (marifeti) dhe ligji (sheriati). KÃ«ta tre elementÃ« konsiderohen si shtylla tÃ« kÃ«tij besimi dhe si parimet udhÃ«heqÃ«se tÃ« veprimtarisÃ« sÃ« njeriut. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ« porositej qÃ« ndjekÃ«sit e kÃ«tij urdhri tÃ« ishin tÃ« drejtÃ« dhe tÃ« sinqertÃ« kudo dhe kurdo, tÃ« luftonin pÃ«r tÃ« qenÃ« sa mÃ« tÃ« ditur dhe tÃ« zbatonin ligjet e vendit ku jetonin. Ndryshe nga besimtarÃ«t sunitÃ«, bektashinjtÃ« nuk e kishin tÃ« ndaluar pÃ«rdorimin e pijeve alkoolike dhe nuk e pranonin mbulesÃ«n e fytyrÃ«s sÃ« grave kur dilnin nÃ« publik. Bektashizmi respektonte ekzistencÃ«n dhe zhvillimin e lirÃ« tÃ« kombeve dhe tÃ« besimeve tÃ« ndryshme fetare. Parajsa (xheneti) dhe ferri (xhehenemi) pÃ«r bektashinjtÃ« sâ€™ishin gjÃ« tjetÃ«r veÃ§se prehja e shpirtit kur njeriu bÃ«n mirÃ« dhe vuajtja e tij kur njeriu bÃ«n keq nÃ« jetÃ«. Falja gjithashtu pakÃ«sohej nga pesÃ« herÃ« vetÃ«m nÃ« dy herÃ« nÃ« ditÃ«, ndÃ«rsa agjÃ«rimi, nga njÃ« muaj nÃ« dhjetÃ« ditÃ«, duke ndÃ«rprerÃ« vetÃ«m tÃ« pirÃ«t e ujit.

Natyra liberale dhe eklektike e bektashizmit e bÃ«ri kÃ«tÃ« sekt mjaft tÃ« pranueshÃ«m e tÃ«rheqÃ«s pÃ«r mjedisin ballkanik e veÃ§anÃ«risht pÃ«r atÃ« shqiptar, ku feja e krishterÃ« bashkÃ«jetonte me elementÃ« tÃ« fuqishÃ«m tÃ« trashÃ«gimisÃ« pagane tÃ« periudhÃ«s parakristiane. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ«, pÃ«rhapja e bektashizmit nÃ« tokat shqiptare u bÃ« njÃ« nga aspektet kryesore tÃ« procesit tÃ« islamizimit tÃ« popullsisÃ«, duke e shoqÃ«ruar kÃ«tÃ« proces qÃ« nga fillimet e tij. Edhe pse, siÃ§ u theksua mÃ« sipÃ«r, tradita bektashiane duhet tÃ« ketÃ« qenÃ« e hershme nÃ« ShqipÃ«ri (fundi i shek. XIV-fillimi i shek. XV), burimet historike tÃ« njohura deri mÃ« tani i regjistrojnÃ« gjurmÃ«t e saj qÃ« nga gjysma e dytÃ« e shek. XVII.

Sipas tÃ« dhÃ«nave tÃ« pÃ«rftuara nga udhÃ«pÃ«rshkrimi i gjeografit osman Evlija Ã‡elebiu, nÃ« disa qytete shqiptare tÃ« kÃ«saj kohe ekzistonin vende tÃ« shenjta dervishÃ«sh, si teqe, tyrbe etj. Me terma mÃ« konkretÃ« pÃ«rmendet teqeja e Haxhi Bektash Veliut nÃ« KaninÃ« tÃ« VlorÃ«s e ndÃ«rtuar nga Sinan Pasha si vepÃ«r bamirÃ«sie. NÃ« qytetin e VlorÃ«s gjithashtu ekzistonte njÃ« teqe bektashiane me emrin e Baba Sulltanit (e njohur ndryshe me emrin Kuz Baba). Prania e bektashizmit dÃ«shmohet nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« edhe nÃ« qytetin e GjirokastrÃ«s, kur thuhet se shumica e popullsisÃ« sÃ« kÃ«tij qyteti ulej dhe ngrihej duke thirrur pÃ«r Aliun (Ã«shtÃ« fjala pÃ«r dhÃ«ndrin e profetit Muhamed, imam Aliun, pÃ«r tÃ« cilin bektashinjtÃ« kishin adhurim tÃ« veÃ§antÃ«); festonin krahas dy Bajrameve si ditÃ« tÃ« shenjta, ShÃ«n Gjergjin, Nevruzin, ShÃ«n Mitrin, Sari SalltÃ«kun, dhe nÃ« kÃ«to festa pinin verÃ« tÃ« kuqe dhe raki. Edhe nÃ« vendbanime tÃ« tjera shqiptare, si nÃ« Pogradec, MitrovicÃ«, KaÃ§anik etj., sipas burimit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, ekzistonin teqe bektashiane, Ã§ka flet pÃ«r shtrirjen relativisht tÃ« gjerÃ« tÃ« kÃ«tij sekti islamik deri nÃ« vitet 60-70 tÃ« shek. XVII.

NjÃ« nga qendrat e spikatura tÃ« bektashizmit shqiptar ishte bÃ«rÃ« qyteti i KrujÃ«s, ku disa dÃ«shmi interesante, siÃ§ janÃ« gurÃ«t e varreve me simbole bektashiane qÃ« datojnÃ« pÃ«rkatÃ«sisht nÃ« vitet 1717 e 1728, flasin qartÃ« pÃ«r praninÃ« e kÃ«tij urdhri nÃ« qytet tÃ« paktÃ«n qÃ« nga dhjetÃ«vjeÃ§arÃ«t e parÃ« tÃ« shek. XVII. Lidhjet e ngushta tÃ« KrujÃ«s me bektashizmin duken qartÃ« edhe nÃ« faktin se, krahas disa teqeve e zavijeve (teqe tÃ« vogla) bektashiane, nÃ« rrethinÃ«n e qytetit ka ekzistuar nÃ« KreshtÃ«n e Malit edhe vendi i shenjtÃ« me emrin e Sari SalltÃ«kut, qendÃ«r e njohur pelegrinazhi jo vetÃ«m pÃ«r besimtarÃ«t e kÃ«tij sekti, por edhe pÃ«r njerÃ«z tÃ« besimeve tÃ« tjera.

Ritmet e pÃ«rhapjes sÃ« bektashizmit nÃ« radhÃ«t e popullit shqiptar u shpejtuan gjatÃ« gjysmÃ«s sÃ« dytÃ« tÃ« shek. XVIII dhe fillimeve tÃ« shek. XIX, kohÃ« kur urdhri i mÃ«sipÃ«rm fitoi mbÃ«shtetjen e Ali pashÃ« TepelenÃ«s, sundimtarit tÃ« PashallÃ«kut tÃ« JaninÃ«s. Duke qenÃ« kundÃ«rshtar i pushtetit qendror osman, nÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« vetvetishme pashai tepelenas u afrua me korpusin e jeniÃ§erÃ«ve, nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« opozitar i pushtetit sulltanor. Me kÃ«tÃ« shpjegohen prirjet e tij adhuruese ndaj sektit bektashian, i cili ishte fe sunduese nÃ« radhÃ«t e jeniÃ§erÃ«ve. Madje, thuhet se vetÃ« Ali Pasha pÃ«rqafoi bektashizmin dhe bÃ«ri Ã§mos pÃ«r fuqizimin e kÃ«tij urdhri nÃ« ShqipÃ«ri. Sundimtari i JaninÃ«s u lidh ngushtÃ« edhe me njÃ« nga misionarÃ«t e bektashizmit nÃ« ShqipÃ«ri, Sheh Memiun (Sheh Mimi), veprimtaria e tÃ« cilit ishte veÃ§anÃ«risht e spikatur nÃ« KrujÃ« dhe nÃ« rrethin e saj, ku u ndÃ«rtua nÃ« vitin 1802 edhe njÃ« teqe me emrin e tij.

Kryeqendra e pashallÃ«kut, Janina, ishte kthyer nÃ« vendqÃ«ndrim pÃ«r mjaft dervishÃ« e misionarÃ« tÃ« ndryshÃ«m tÃ« urdhrit bektashian, tÃ« cilÃ«t vinin nga Stambolli apo qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, tÃ« larguar prej andej pÃ«r arsye tÃ« ndryshme. Brenda territorit tÃ« pashallÃ«kut dervishÃ«t bektashianÃ« gjenin kushte tÃ« pÃ«rshtatshme dhe trajtim tÃ« privilegjuar nga ana e Ali PashÃ«s. Atyre u viheshin nÃ« dispozicion shuma tÃ« hollash dhe ndÃ«rtesa pÃ«r banim, ndÃ«rsa nÃ« mjaft raste edhe prona tÃ« konsiderueshme. KÃ«shtu, Sheh Bursaliu i ardhur nga Anadolli, shef i njÃ« teqeje nÃ« PrevezÃ«, gÃ«zonte njÃ« benefic vjetor prej 20 000 frangash dhe njÃ« shtÃ«pi tÃ« kushtueshme, kurse njÃ« tjetÃ«r dervish me prejardhje nga Maroku, Seid Ahmet Efendiu (misionar diplomatik i Ali PashÃ«s), u pajis me prona tokÃ«sore tÃ« konsiderueshme me tÃ« ardhura prej mÃ« se 20 000 frangash, duke u emÃ«ruar njÃ«kohÃ«sisht edhe si sheh i njÃ« teqeje pranÃ« qytetit tÃ« PargÃ«s.

NjÃ« tjetÃ«r dinjitar i urdhrit bektashian nÃ« PashallÃ«kun e JaninÃ«s, Sheh Ahmeti nga Siria, shef i njÃ« teqeje nÃ« hyrje tÃ« qytetit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, zotÃ«ronte gjithashtu sipÃ«rfaqe tÃ« gjera tokÃ«sore me tÃ« ardhura tÃ« lakmueshme. Pas likuidimit tÃ« korpusit tÃ« jeniÃ§erÃ«ve nga sulltan Mahmuti II mÃ« 15 qershor 1826, nÃ« Stamboll dhe nÃ« qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, shpÃ«rtheu njÃ« stuhi e fortÃ« dhune e represioni kundÃ«r urdhrit bektashian. NÃ« kryeqytetin e perandorisÃ« u shkatÃ«rruan mjaft teqe tÃ« kÃ«tij urdhri, u arrestuan, u burgosÃ«n, u ezekutuan ose u dÃ«buan baballarÃ«, dervishÃ«, si dhe u konfiskuan libra tÃ« shumtÃ«. MirÃ«po nuk kaloi shumÃ« kohÃ« dhe urdhri bektashian filloi ta rimarrÃ« veten me shpejtÃ«si. Nga ana tjetÃ«r, furtuna kundÃ«rbektashiane e sulltan Mahmutit II nÃ« viset shqiptare kaloi pa pasoja tÃ« rÃ«nda, duke mos pÃ«rjashtuar kÃ«tu ndonjÃ« ndikim negativ qÃ« ushtroi nÃ« kÃ«tÃ« drejtim rivaliteti midis Ali pashÃ« TepelenÃ«s si mbrojtÃ«s i bektashizmit dhe Bushatllinjve tÃ« ShkodrÃ«s si mbrojtÃ«s tÃ« islamit sunit dhe kundÃ«rshtarÃ« tÃ« bektashizmit.

Pas bektashizmit, halvetizmi ishte sekti (tarikati) kryesor islamik qÃ« depÃ«rtoi nÃ« viset shqiptare. Emri i kÃ«tij sekti lidhet me themeluesin e tij Omer el Halveti nga Tabrizi i Iranit (shek. XIV). RÃ«ndÃ«si tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« historinÃ« e kÃ«tij sekti ka figura e Sejid Jahja Shirvaniut (mesi i shek. XV) nga Bakuja, i cili njihet si themelues i vÃ«rtetÃ« i tij. Praktika fetare e sektit halveti konsiston nÃ« tÃ«rheqjen e besimtarit nÃ« njÃ« dhomÃ« tÃ« veÃ§uar pÃ«r tÃ« kryer ritin e â€œzikritâ€, rit i cili lidhet me pÃ«rmendjen e Zotit me zÃ« tÃ« lartÃ« nÃ«n emra tÃ« ndryshÃ«m tÃ« gjetur posaÃ§Ã«risht pÃ«r njÃ« gjÃ« tÃ« tillÃ«.

ShehlerÃ«t dhe dervishÃ«t halvetinj nÃ« tÃ« shumtÃ«n e kohÃ«s, kanÃ« qenÃ« aleatÃ« tÃ« pushtetit politik osman nÃ« ruajtjen dhe konsolidimin e islamit sunit nÃ« vendet e sunduara dhe nÃ« luftÃ«rat e tij kundÃ«r fuqive tÃ« krishtera. Fillesat e pÃ«rhapjes sÃ« halvetizmit nÃ« tokat shqiptare i takojnÃ« fundit tÃ« shek. XIV dhe gjysmÃ«s sÃ« parÃ« tÃ« shek. XV. MegjithatÃ«, depÃ«rtimi i kÃ«tij sekti nÃ« mesin e popullit shqiptar bÃ«het mÃ« i dukshÃ«m duke filluar nga gjysma e parÃ« e shek. XVI. VendpÃ«rhapja e tij fillestare u bÃ«nÃ« krahinat e ShqipÃ«risÃ« Jugore. Qendrat kryesore ku u vendosÃ«n misionarÃ«t halvetinj qenÃ« Delvina dhe Vlora. NxitÃ«si kryesor i kÃ«tij procesi ishte Jakup Efendiu, njÃ« nga shehlerÃ«t e dÃ«gjuar tÃ« kÃ«tij sekti nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ«, ndÃ«rsa qendÃ«r e rrezatimit halvetian pÃ«r krahinat e lartpÃ«rmendura ishte qyteti i JaninÃ«s, ku, qÃ« nÃ« vitin 1390 ishte themeluar njÃ« teqe e kÃ«tij sekti nga Gazi Evrenoz beu me autorizimin e sulltan Bajazitit I.

Duke u nisur nga fakti se nÃ« Berat, KorÃ§Ã«, Elbasan dhe nÃ« VlorÃ« nÃ« fund tÃ« shek. XV dhe fillim tÃ« shek. XVI dÃ«shmohet tÃ« jenÃ« themeluar teqe halvetiane, do tÃ« pranohet se pÃ«rhapja gjeografike e kÃ«tij sekti ishte zgjeruar jo pak. Evolucioni i kÃ«tij procesi shpejtohet edhe mÃ« shumÃ« gjatÃ« shek. XVIII, shekull gjatÃ« tÃ« cilit tarikati halvetian shton praninÃ« e vet edhe nÃ« KosovÃ« dhe nÃ« trevat shqiptare nÃ« MaqedoninÃ« PerÃ«ndimore. Kjo shihet nÃ« rrjetin e teqeve halvetiane qÃ« themelohen gjatÃ« kÃ«saj kohe nÃ« kÃ«to treva. KÃ«shtu, Prizreni, Gjakova, Rahoveci, Manastiri, KÃ«rÃ§ova etj., u bÃ«nÃ« qendrat kryesore tÃ« halvetizmit

salb · 27-05-07, 13:45

Citim:

Postimi origjinal është bërë nga Alien

Bektashizmi e ka origjinen prej nje doktrine mistike te baballareve turkmene te shekullit XI-XII ne detin Kaspik dhe u themelua nga Haxhi Bektashi nen ndikimin e mistikut persian Ahmet Jasevi per tu fuqizuar si sekt musliman ne Turqi pasi lidhet me korpusin e jenicereve (qe kishin prejardhje kristiane). Bektashizmi adhuron Aliun po aq sa Muhametin ...

Me sa di unÃ«, bektashinjtÃ« si drejtim mysliman (se janÃ« dervishÃ« shiitÃ«) nuk adhurojnÃ« as Muhamedin (pmamt) e as Aliun, po PerÃ«ndinÃ« qÃ« Ã«shtÃ« njÃ«. ProfetÃ«t dhe shenjtorÃ«t respektohen dhe dashurohen nga bektashinjtÃ« ashtu si respektohen dhe dashurohen nga tÃ« gjithÃ« myslimanÃ«t, me Muhamedin (pmamt) si tÃ« parin dhe siglÃ«n e tÃ« gjithÃ« profetÃ«ve, por kjo nuk Ã«shtÃ« e njÃ«jta gjÃ« sikurse adhurimi. Adhurimi i kushtohet vetÃ«m PerÃ«ndisÃ«.

Po prej nga i merr ti kÃ«to informata? I merr nga sajtet turistike, apo je vetÃ« nÃ« tarikat? Duke e lexuar postimin tÃ«nd, kjo e dyta mÃ« duket mÃ« pak e mundshme, por unÃ« tÃ« pyes pÃ«rsÃ«ri. Hyrja nÃ« tarikat Ã«shtÃ« njÃ« arritje e madhe, qÃ« parashtron shumÃ« kushte virtytshmÃ«rie, pÃ«rmbi ato tÃ« zakonshmet pÃ«r njÃ« besimtar tÃ« rÃ«ndomtÃ«.

UnÃ« vetÃ« vij nga njÃ« familje me rrÃ«njÃ« nÃ« tÃ« dyja drejtimet tradicionale tÃ« islamit ndÃ«r shqiptarÃ«t, dhe mund tÃ« krenohem me faktin qÃ« kam patur njÃ« gjysh qÃ« ka arritur tÃ« bÃ«het shumÃ« mÃ« shumÃ« se vetÃ«m njÃ« ashik; por ja qÃ« vetÃ« nuk jam nÃ« tarikat, sepse bektashizma nuk mbartet me trashÃ«gimi, po fitohet me meritime.

S

Erodita · 22-09-07, 21:51

Me sa di une,bektashijte i referohen Kur'anit famelarte si Liber i shenjte.Nese eshte kjo,atehere perse i lejojne vetes ngrenjen e mishit te derrit dhe pirjen e alkoolit kur qartazi Kur'ani i ndalon keto?

Ce_moi · 22-09-07, 23:54

Citim:

Postimi origjinal është bërë nga salb

Me sa di unÃ«, bektashinjtÃ« si drejtim mysliman (se janÃ« dervishÃ« shiitÃ«) nuk adhurojnÃ« as Muhamedin (pmamt) e as Aliun, po PerÃ«ndinÃ« qÃ« Ã«shtÃ« njÃ«. ProfetÃ«t dhe shenjtorÃ«t respektohen dhe dashurohen nga bektashinjtÃ« ashtu si respektohen dhe dashurohen nga tÃ« gjithÃ« myslimanÃ«t, me Muhamedin (pmamt) si tÃ« parin dhe siglÃ«n e tÃ« gjithÃ« profetÃ«ve, por kjo nuk Ã«shtÃ« e njÃ«jta gjÃ« sikurse adhurimi. Adhurimi i kushtohet vetÃ«m PerÃ«ndisÃ«.

Po prej nga i merr ti kÃ«to informata? I merr nga sajtet turistike, apo je vetÃ« nÃ« tarikat? Duke e lexuar postimin tÃ«nd, kjo e dyta mÃ« duket mÃ« pak e mundshme, por unÃ« tÃ« pyes pÃ«rsÃ«ri. Hyrja nÃ« tarikat Ã«shtÃ« njÃ« arritje e madhe, qÃ« parashtron shumÃ« kushte virtytshmÃ«rie, pÃ«rmbi ato tÃ« zakonshmet pÃ«r njÃ« besimtar tÃ« rÃ«ndomtÃ«.

S

A ka ndonje musliman te mi tregoje pak se cilet Shenjtore paskemi ? kush jane keta ?
Nuk e lexova te gjithe tekstin qe ka sjell Alien porse si cdo fe qe ka ardhur ne shqiperi edhe bektashizmi ka historine e vet se si ka ardhur tek ne.

armand · 23-09-07, 08:22

Citim:

Postimi origjinal është bërë nga Erodita

Me sa di une,bektashijte i referohen Kur'anit famelarte si Liber i shenjte.Nese eshte kjo,atehere perse i lejojne vetes ngrenjen e mishit te derrit dhe pirjen e alkoolit kur qartazi Kur'ani i ndalon keto?

ke ke pare ti qe pine alkol ose han mish derrit.

Erodita · 23-09-07, 16:43

Citim:

Postimi origjinal është bërë nga armand

ke ke pare ti qe pine alkol ose han mish derrit.

Kam pare kryesuesin e bektashinjeve te nje vendi nga trojet tona(nuk eshte me rendesi cili ),per ate u hutova dhe shtrova kete pyetje!!!!

**fragolina** · 23-09-07, 18:28

Tani une bektashie jam nga familja, jo praktikante sigurisht. PO gjyshet e mia te dyja festonin novruz , dikur fshehurazi, e sot haptazi , dmth bejne hallve.
Di qe ne familje skemi festuar ndonjehere ditelindje, se di pse nuk festohen ditelindjet tek bektashinjte.
Mish derri nuk eshte gatuar ndonjehere, alkool po.
Di edhe qe kryegjyshin boteror te bektashinjve , baba rexhepin, qe ka vdekur, e kam vellain e madh te gjyshes, por iku shume i ri ne amerike dhe me ardhjen e sistemit komunist nuk eshte folur shume per te ne familje.

peshkopiasi · 25-09-07, 12:12

Citim:

Postimi origjinal është bërë nga Erodita

Me sa di une,bektashijte i referohen Kur'anit famelarte si Liber i shenjte.Nese eshte kjo,atehere perse i lejojne vetes ngrenjen e mishit te derrit dhe pirjen e alkoolit kur qartazi Kur'ani i ndalon keto?

Teorikisht bektashite ndjekin KURANIN por praktikisht adhurojne varret,kerkojne ndihme nga krijesa dhe jo nga KRIJUESI,shpikin thenje per te mbajtur ne kembe kete sekt,nuk bejne faljen e OBLIGUAR NGA ZOTI etj.ZOTI ne KURAN na ka lajmeruar se kush ben gjera te tilla nuk ka shpetim dhe e pret nje denim i frikshem dhe kete e dine edhe vet bektashite por veprojne sipas kokes se tyre dhe jo sipas KURANIT.Nuk ka dyshim se bektashizmi eshte nje grupacion i devijuar nga rruga e ISLAMITsepse punet qe veprojne ata nuk kane kurfare baze ne fene Islame.Lus Zotin qe te rinjte bektashi te studiojne per Islamin dhe ti korrigjojne vetet e tyre sepse Zoti ia fal te gjitha te meparshmet atij qe pendohet.

kapetani79 · 16-05-08, 11:59

me sa di une jane e vetmja sekt fetare qe barazuan femren me mashkullin

06-02-06, 07:04	#2
Alien -Vlonjat- Anëtarësuar: Dec 2005 Vendndodhja: Ne Zemren E Ines : I love U Zemer Shteti: Mosha: 21 Seksi: Statusi: Postime: 1,795 Rrespekti: 4	Marre nga historia zyrtare e Shqiperis Sektet islamike nÃ« ShqipÃ«ri. Bektashizmi Islami u pÃ«rhap nÃ« tokat shqiptare jo vetÃ«m nÃ« variantin e vet kryesor, sunit, por edhe nÃ« formÃ«n e sekteve (tarikateve) tÃ« ndryshme, siÃ§ ishin bektashizmi, halvetizmi, rufaizmi etj. DÃ«shmi tÃ« pranisÃ« sÃ« kÃ«tyre sekteve mistike nÃ« territorin shqiptar janÃ« teqetÃ« e ndÃ«rtuara nÃ« njÃ« numÃ«r vendbanimesh. Midis sekteve islamike nÃ« fjalÃ«, bektashizmi fitoi njÃ« popullaritet dhe shtrirje tÃ« konsiderueshme nÃ« viset shqiptare. BektashinjtÃ« u shfaqÃ«n sÃ« pari nÃ« formÃ«n e njÃ« urdhri dervishÃ«sh nÃ« pjesÃ«n aziatike tÃ« PerandorisÃ« Osmane (Anadoll). Themelues dhe mbrojtÃ«s i kÃ«tij urdhri mistik ishte Haxhi Bektashi, i lindur nÃ« Iran mÃ« 1249 dhe i vendosur nÃ« Turqi mÃ« 1284. Rol tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« ngjizjen e ideve tÃ« Haxhi Bektashit patÃ«n kontaktet e tij me besimet aziatike tÃ« budizmit dhe tÃ« hinduizmit gjatÃ« udhÃ«timeve qÃ« ai kreu nÃ« Indi, Tibet e nÃ« KinÃ«. Themeluesit e bektashizmit qÃ« nÃ« fillim dolÃ«n kundÃ«r rreptÃ«sisÃ« doktrinare dhe dogmatizmit, duke shpallur dashurinÃ« pÃ«r tÃ« gjithÃ«, vÃ«llazÃ«rinÃ« dhe bashkimin. Ndryshe nga tradita islamike, bektashinjtÃ« e zhvilluan letÃ«rsinÃ« e vet fetare kryesisht nÃ« gjuhÃ«n osmane dhe jo arabisht dhe persisht. NjÃ« nga misionarÃ«t kryesorÃ« tÃ« Haxhi Bektashit, i cili u bÃ« i famshÃ«m pÃ«r predikimin e urdhrit bektashian nÃ« hapÃ«sirat ballkanike, ka qenÃ« Sari SalltÃ«ku, pÃ«r tÃ« cilin qarkullojnÃ« mjaft tregime dhe legjenda. Sari SalltÃ«ku, i cili u shndÃ«rrua nÃ« njÃ« nga personalitetet mÃ« tÃ« shquara tÃ« bektashizmit, nÃ« fillim tÃ« shek. XIV u dÃ«rgua nga Haxhi Bektashi nÃ« Ballkan e nÃ« ShqipÃ«ri dhe i maskuar me veladonin e njÃ« murgu tÃ« krishterÃ«, me durim e maturi tÃ« veÃ§antÃ«, punoi pÃ«r tÃ« mbjellÃ« farÃ«n e besimit bektashian. Shkupi, Ohri, Kruja dhe Janina ishin disa nga qytetet kryesore, ku ndaloi Sari SalltÃ«ku pÃ«r tÃ« pÃ«rmbushur misionin e lartpÃ«rmendur. Shenjtori bektashian ndihmohej nÃ« punÃ«n e vet nga njÃ« numÃ«r dervishÃ«sh, tÃ« cilÃ«t i pÃ«rhapnin parimet bektashiane duke u paraqitur publikisht nÃ« emÃ«r tÃ« profetit Jezu Krisht dhe jo tÃ« Haxhi Bektashit. Madje Sari SalltÃ«ku dhe bashkÃ«punÃ«torÃ«t e vet themeluan nÃ« Korfuz edhe njÃ« â€œinstitut ortodoksâ€, i cili nÃ« tÃ« vÃ«rtetÃ« u pÃ«rdor pÃ«r tÃ« pÃ«rhapur nÃ« popull idetÃ« e lirisÃ«, dashurisÃ« dhe tÃ« disiplinÃ«s bektashiane. QÃ« prej kohÃ«s sÃ« themelimit sekti (tarikati) bektashian erdhi duke u plotÃ«suar nga pikÃ«pamja ideore dhe organizative, derisa nÃ« fundin e shek. XV Balim Sulltani do tâ€™i jepte trajtÃ«n pÃ«rfundimtare kÃ«tij urdhri. Bektashizmi qÃ« nÃ« fillimet e veta u paraqit si njÃ« sekt islamik liberal, duke qenÃ« i afÃ«rt nÃ« shumÃ« aspekte edhe me krishterimin. Tri ishin elementet kryesore mbi tÃ« cilat mbÃ«shtetej besimi bektashian: e vÃ«rteta (hakikati), dituria (marifeti) dhe ligji (sheriati). KÃ«ta tre elementÃ« konsiderohen si shtylla tÃ« kÃ«tij besimi dhe si parimet udhÃ«heqÃ«se tÃ« veprimtarisÃ« sÃ« njeriut. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ« porositej qÃ« ndjekÃ«sit e kÃ«tij urdhri tÃ« ishin tÃ« drejtÃ« dhe tÃ« sinqertÃ« kudo dhe kurdo, tÃ« luftonin pÃ«r tÃ« qenÃ« sa mÃ« tÃ« ditur dhe tÃ« zbatonin ligjet e vendit ku jetonin. Ndryshe nga besimtarÃ«t sunitÃ«, bektashinjtÃ« nuk e kishin tÃ« ndaluar pÃ«rdorimin e pijeve alkoolike dhe nuk e pranonin mbulesÃ«n e fytyrÃ«s sÃ« grave kur dilnin nÃ« publik. Bektashizmi respektonte ekzistencÃ«n dhe zhvillimin e lirÃ« tÃ« kombeve dhe tÃ« besimeve tÃ« ndryshme fetare. Parajsa (xheneti) dhe ferri (xhehenemi) pÃ«r bektashinjtÃ« sâ€™ishin gjÃ« tjetÃ«r veÃ§se prehja e shpirtit kur njeriu bÃ«n mirÃ« dhe vuajtja e tij kur njeriu bÃ«n keq nÃ« jetÃ«. Falja gjithashtu pakÃ«sohej nga pesÃ« herÃ« vetÃ«m nÃ« dy herÃ« nÃ« ditÃ«, ndÃ«rsa agjÃ«rimi, nga njÃ« muaj nÃ« dhjetÃ« ditÃ«, duke ndÃ«rprerÃ« vetÃ«m tÃ« pirÃ«t e ujit. Natyra liberale dhe eklektike e bektashizmit e bÃ«ri kÃ«tÃ« sekt mjaft tÃ« pranueshÃ«m e tÃ«rheqÃ«s pÃ«r mjedisin ballkanik e veÃ§anÃ«risht pÃ«r atÃ« shqiptar, ku feja e krishterÃ« bashkÃ«jetonte me elementÃ« tÃ« fuqishÃ«m tÃ« trashÃ«gimisÃ« pagane tÃ« periudhÃ«s parakristiane. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ«, pÃ«rhapja e bektashizmit nÃ« tokat shqiptare u bÃ« njÃ« nga aspektet kryesore tÃ« procesit tÃ« islamizimit tÃ« popullsisÃ«, duke e shoqÃ«ruar kÃ«tÃ« proces qÃ« nga fillimet e tij. Edhe pse, siÃ§ u theksua mÃ« sipÃ«r, tradita bektashiane duhet tÃ« ketÃ« qenÃ« e hershme nÃ« ShqipÃ«ri (fundi i shek. XIV-fillimi i shek. XV), burimet historike tÃ« njohura deri mÃ« tani i regjistrojnÃ« gjurmÃ«t e saj qÃ« nga gjysma e dytÃ« e shek. XVII. Sipas tÃ« dhÃ«nave tÃ« pÃ«rftuara nga udhÃ«pÃ«rshkrimi i gjeografit osman Evlija Ã‡elebiu, nÃ« disa qytete shqiptare tÃ« kÃ«saj kohe ekzistonin vende tÃ« shenjta dervishÃ«sh, si teqe, tyrbe etj. Me terma mÃ« konkretÃ« pÃ«rmendet teqeja e Haxhi Bektash Veliut nÃ« KaninÃ« tÃ« VlorÃ«s e ndÃ«rtuar nga Sinan Pasha si vepÃ«r bamirÃ«sie. NÃ« qytetin e VlorÃ«s gjithashtu ekzistonte njÃ« teqe bektashiane me emrin e Baba Sulltanit (e njohur ndryshe me emrin Kuz Baba). Prania e bektashizmit dÃ«shmohet nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« edhe nÃ« qytetin e GjirokastrÃ«s, kur thuhet se shumica e popullsisÃ« sÃ« kÃ«tij qyteti ulej dhe ngrihej duke thirrur pÃ«r Aliun (Ã«shtÃ« fjala pÃ«r dhÃ«ndrin e profetit Muhamed, imam Aliun, pÃ«r tÃ« cilin bektashinjtÃ« kishin adhurim tÃ« veÃ§antÃ«); festonin krahas dy Bajrameve si ditÃ« tÃ« shenjta, ShÃ«n Gjergjin, Nevruzin, ShÃ«n Mitrin, Sari SalltÃ«kun, dhe nÃ« kÃ«to festa pinin verÃ« tÃ« kuqe dhe raki. Edhe nÃ« vendbanime tÃ« tjera shqiptare, si nÃ« Pogradec, MitrovicÃ«, KaÃ§anik etj., sipas burimit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, ekzistonin teqe bektashiane, Ã§ka flet pÃ«r shtrirjen relativisht tÃ« gjerÃ« tÃ« kÃ«tij sekti islamik deri nÃ« vitet 60-70 tÃ« shek. XVII. NjÃ« nga qendrat e spikatura tÃ« bektashizmit shqiptar ishte bÃ«rÃ« qyteti i KrujÃ«s, ku disa dÃ«shmi interesante, siÃ§ janÃ« gurÃ«t e varreve me simbole bektashiane qÃ« datojnÃ« pÃ«rkatÃ«sisht nÃ« vitet 1717 e 1728, flasin qartÃ« pÃ«r praninÃ« e kÃ«tij urdhri nÃ« qytet tÃ« paktÃ«n qÃ« nga dhjetÃ«vjeÃ§arÃ«t e parÃ« tÃ« shek. XVII. Lidhjet e ngushta tÃ« KrujÃ«s me bektashizmin duken qartÃ« edhe nÃ« faktin se, krahas disa teqeve e zavijeve (teqe tÃ« vogla) bektashiane, nÃ« rrethinÃ«n e qytetit ka ekzistuar nÃ« KreshtÃ«n e Malit edhe vendi i shenjtÃ« me emrin e Sari SalltÃ«kut, qendÃ«r e njohur pelegrinazhi jo vetÃ«m pÃ«r besimtarÃ«t e kÃ«tij sekti, por edhe pÃ«r njerÃ«z tÃ« besimeve tÃ« tjera. Ritmet e pÃ«rhapjes sÃ« bektashizmit nÃ« radhÃ«t e popullit shqiptar u shpejtuan gjatÃ« gjysmÃ«s sÃ« dytÃ« tÃ« shek. XVIII dhe fillimeve tÃ« shek. XIX, kohÃ« kur urdhri i mÃ«sipÃ«rm fitoi mbÃ«shtetjen e Ali pashÃ« TepelenÃ«s, sundimtarit tÃ« PashallÃ«kut tÃ« JaninÃ«s. Duke qenÃ« kundÃ«rshtar i pushtetit qendror osman, nÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« vetvetishme pashai tepelenas u afrua me korpusin e jeniÃ§erÃ«ve, nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« opozitar i pushtetit sulltanor. Me kÃ«tÃ« shpjegohen prirjet e tij adhuruese ndaj sektit bektashian, i cili ishte fe sunduese nÃ« radhÃ«t e jeniÃ§erÃ«ve. Madje, thuhet se vetÃ« Ali Pasha pÃ«rqafoi bektashizmin dhe bÃ«ri Ã§mos pÃ«r fuqizimin e kÃ«tij urdhri nÃ« ShqipÃ«ri. Sundimtari i JaninÃ«s u lidh ngushtÃ« edhe me njÃ« nga misionarÃ«t e bektashizmit nÃ« ShqipÃ«ri, Sheh Memiun (Sheh Mimi), veprimtaria e tÃ« cilit ishte veÃ§anÃ«risht e spikatur nÃ« KrujÃ« dhe nÃ« rrethin e saj, ku u ndÃ«rtua nÃ« vitin 1802 edhe njÃ« teqe me emrin e tij. Kryeqendra e pashallÃ«kut, Janina, ishte kthyer nÃ« vendqÃ«ndrim pÃ«r mjaft dervishÃ« e misionarÃ« tÃ« ndryshÃ«m tÃ« urdhrit bektashian, tÃ« cilÃ«t vinin nga Stambolli apo qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, tÃ« larguar prej andej pÃ«r arsye tÃ« ndryshme. Brenda territorit tÃ« pashallÃ«kut dervishÃ«t bektashianÃ« gjenin kushte tÃ« pÃ«rshtatshme dhe trajtim tÃ« privilegjuar nga ana e Ali PashÃ«s. Atyre u viheshin nÃ« dispozicion shuma tÃ« hollash dhe ndÃ«rtesa pÃ«r banim, ndÃ«rsa nÃ« mjaft raste edhe prona tÃ« konsiderueshme. KÃ«shtu, Sheh Bursaliu i ardhur nga Anadolli, shef i njÃ« teqeje nÃ« PrevezÃ«, gÃ«zonte njÃ« benefic vjetor prej 20 000 frangash dhe njÃ« shtÃ«pi tÃ« kushtueshme, kurse njÃ« tjetÃ«r dervish me prejardhje nga Maroku, Seid Ahmet Efendiu (misionar diplomatik i Ali PashÃ«s), u pajis me prona tokÃ«sore tÃ« konsiderueshme me tÃ« ardhura prej mÃ« se 20 000 frangash, duke u emÃ«ruar njÃ«kohÃ«sisht edhe si sheh i njÃ« teqeje pranÃ« qytetit tÃ« PargÃ«s. NjÃ« tjetÃ«r dinjitar i urdhrit bektashian nÃ« PashallÃ«kun e JaninÃ«s, Sheh Ahmeti nga Siria, shef i njÃ« teqeje nÃ« hyrje tÃ« qytetit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, zotÃ«ronte gjithashtu sipÃ«rfaqe tÃ« gjera tokÃ«sore me tÃ« ardhura tÃ« lakmueshme. Pas likuidimit tÃ« korpusit tÃ« jeniÃ§erÃ«ve nga sulltan Mahmuti II mÃ« 15 qershor 1826, nÃ« Stamboll dhe nÃ« qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, shpÃ«rtheu njÃ« stuhi e fortÃ« dhune e represioni kundÃ«r urdhrit bektashian. NÃ« kryeqytetin e perandorisÃ« u shkatÃ«rruan mjaft teqe tÃ« kÃ«tij urdhri, u arrestuan, u burgosÃ«n, u ezekutuan ose u dÃ«buan baballarÃ«, dervishÃ«, si dhe u konfiskuan libra tÃ« shumtÃ«. MirÃ«po nuk kaloi shumÃ« kohÃ« dhe urdhri bektashian filloi ta rimarrÃ« veten me shpejtÃ«si. Nga ana tjetÃ«r, furtuna kundÃ«rbektashiane e sulltan Mahmutit II nÃ« viset shqiptare kaloi pa pasoja tÃ« rÃ«nda, duke mos pÃ«rjashtuar kÃ«tu ndonjÃ« ndikim negativ qÃ« ushtroi nÃ« kÃ«tÃ« drejtim rivaliteti midis Ali pashÃ« TepelenÃ«s si mbrojtÃ«s i bektashizmit dhe Bushatllinjve tÃ« ShkodrÃ«s si mbrojtÃ«s tÃ« islamit sunit dhe kundÃ«rshtarÃ« tÃ« bektashizmit. Pas bektashizmit, halvetizmi ishte sekti (tarikati) kryesor islamik qÃ« depÃ«rtoi nÃ« viset shqiptare. Emri i kÃ«tij sekti lidhet me themeluesin e tij Omer el Halveti nga Tabrizi i Iranit (shek. XIV). RÃ«ndÃ«si tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« historinÃ« e kÃ«tij sekti ka figura e Sejid Jahja Shirvaniut (mesi i shek. XV) nga Bakuja, i cili njihet si themelues i vÃ«rtetÃ« i tij. Praktika fetare e sektit halveti konsiston nÃ« tÃ«rheqjen e besimtarit nÃ« njÃ« dhomÃ« tÃ« veÃ§uar pÃ«r tÃ« kryer ritin e â€œzikritâ€, rit i cili lidhet me pÃ«rmendjen e Zotit me zÃ« tÃ« lartÃ« nÃ«n emra tÃ« ndryshÃ«m tÃ« gjetur posaÃ§Ã«risht pÃ«r njÃ« gjÃ« tÃ« tillÃ«. ShehlerÃ«t dhe dervishÃ«t halvetinj nÃ« tÃ« shumtÃ«n e kohÃ«s, kanÃ« qenÃ« aleatÃ« tÃ« pushtetit politik osman nÃ« ruajtjen dhe konsolidimin e islamit sunit nÃ« vendet e sunduara dhe nÃ« luftÃ«rat e tij kundÃ«r fuqive tÃ« krishtera. Fillesat e pÃ«rhapjes sÃ« halvetizmit nÃ« tokat shqiptare i takojnÃ« fundit tÃ« shek. XIV dhe gjysmÃ«s sÃ« parÃ« tÃ« shek. XV. MegjithatÃ«, depÃ«rtimi i kÃ«tij sekti nÃ« mesin e popullit shqiptar bÃ«het mÃ« i dukshÃ«m duke filluar nga gjysma e parÃ« e shek. XVI. VendpÃ«rhapja e tij fillestare u bÃ«nÃ« krahinat e ShqipÃ«risÃ« Jugore. Qendrat kryesore ku u vendosÃ«n misionarÃ«t halvetinj qenÃ« Delvina dhe Vlora. NxitÃ«si kryesor i kÃ«tij procesi ishte Jakup Efendiu, njÃ« nga shehlerÃ«t e dÃ«gjuar tÃ« kÃ«tij sekti nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ«, ndÃ«rsa qendÃ«r e rrezatimit halvetian pÃ«r krahinat e lartpÃ«rmendura ishte qyteti i JaninÃ«s, ku, qÃ« nÃ« vitin 1390 ishte themeluar njÃ« teqe e kÃ«tij sekti nga Gazi Evrenoz beu me autorizimin e sulltan Bajazitit I. Duke u nisur nga fakti se nÃ« Berat, KorÃ§Ã«, Elbasan dhe nÃ« VlorÃ« nÃ« fund tÃ« shek. XV dhe fillim tÃ« shek. XVI dÃ«shmohet tÃ« jenÃ« themeluar teqe halvetiane, do tÃ« pranohet se pÃ«rhapja gjeografike e kÃ«tij sekti ishte zgjeruar jo pak. Evolucioni i kÃ«tij procesi shpejtohet edhe mÃ« shumÃ« gjatÃ« shek. XVIII, shekull gjatÃ« tÃ« cilit tarikati halvetian shton praninÃ« e vet edhe nÃ« KosovÃ« dhe nÃ« trevat shqiptare nÃ« MaqedoninÃ« PerÃ«ndimore. Kjo shihet nÃ« rrjetin e teqeve halvetiane qÃ« themelohen gjatÃ« kÃ«saj kohe nÃ« kÃ«to treva. KÃ«shtu, Prizreni, Gjakova, Rahoveci, Manastiri, KÃ«rÃ§ova etj., u bÃ«nÃ« qendrat kryesore tÃ« halvetizmit. __________________ -= Dikur luaja me ndjenjat e saj... =- [ Forumi Virtual ]

06-02-06, 07:04	#3
Alien -Vlonjat- Anëtarësuar: Dec 2005 Vendndodhja: Ne Zemren E Ines : I love U Zemer Shteti: Mosha: 21 Seksi: Statusi: Postime: 1,795 Rrespekti: 4	BEKTASHIZMI NË SHQIPËRI Bektashizmi filloi të perhapet në Shqiperi pas zaptimit te saj nga sulltanet otomanë. Me gjithë këtë, në Shqiperisi si në të gjitha vendet e tjera të Ballkanit - Bektashizmi nuk u-përhap menjëherë, por dalngadalë me durim dhe urtësi. Një nga pengesat me të mëdha ishte çështja e gjuhës. Misionarët bektashinj ishin Turq dhe Persianë dhe nuk dinin gjuhë tjetër perveç gjuhëve të tyre. Këta misionarë u-dërguan në Shqiperi dhe në vende të tjera të Ballkanit, për herën e parë, nga qendra e madhe bektashiane e Dimotekës. Punuan me takt dhe zgjuarsi dhe keshtu mundën të zinin vend në Shqipëri. Me gjithë këtë, në fillim ndeshën në pengesa të shumta dhe pësuan persekutime. Ndër 'ta ranë edhe disa dëshmorë, si Pir Sulltan Abdalli i Kosovës dhe Shah Kalenderi i Elbasanit. Misionarët bektashu1j u-dërguan në snqiperi në grupe të vogëla, të përbëra nga tre veta: një Baba dhe dy Dervlshe. Nuërmjet misionarëve të parë që u-dërguan në Shqipëri, ishin Baba Ali Horasani në Krujë; Dylgjer Hysejni në Elbasan; Baba Arshiu në Gjirokastrë dhe shumë të tjerë. Që të gjithë këta shkuan në Shqipëri ndërmjet shekullit XIV dhe XV. Këta misionarë punuan pa rreshtur për të hedhur themelet e Bektashizmit në Shqipëri si edhe në vende të tjera të Ballkanit, por nuk munden dot të ngrehnin Teqe. Ai që i a arriti më në fund qëllimit ishte Durballi Sulltani, i cili mundi të ngrehë Teqenë e madhe në Thesali të Greqisë. Kjo Teqe ndihmoi shumë për përhapjen e Bektashizmit në pjesën jugore te Maqedhonisë dhe në Gjirit, ku më vonë u-ngreh një Teqe e madhe, e kryesuar nga Resmi Babaj. Pas kësaj u-ngrehën Teqeja e Kerçovës, e Tetovës, e Prizrenit dhe e Gjakovës. Në shekullin e 17-të u-ngreh në Gjirokastrë e para Teqe bektashiane. Kjo Teqe u-themelua nga Asim Babaj. Pak më vonë u-ngreh në Krujë Teqeja e famëshme e Shemini Babaj, i cili luajti një rol me rëndësi në përhapjen e Bektashizmit. Pas disa kohe, Xhefai Ibrahim Babaj themeloi Teqenë me rëndësi të Elbasanit. Në të njëjtë kohë u-hap Teqeja e Kosturit, ndënë kryesinë e Rustem Babajt. Pastaj u-hapën Teqeja e Melçanit, në Korçë; Teqeja e Kuçit, në Devoll; Teqeja e Prishtës, në Skrapar; Teqeja e Baba Hajdërit, në Gjirokastër; Teqeja e Koshtanit; Teqeja e Gllavës, e të tjera. Një tjetër Teqe me rëndësi të madhe ishte ajo e Frasherit, e kryesuar nga Nasib Tahir Babaj. Me gjithë këto, edhe Bektashizmi në Shqipëri nuk i shpëtoi dot zëmërimit të Sulltan Mahmudit. Ndërmjet veprimeve të tjera të këqija, emisarët e Sulltan Mahmudit dogjën Teqene e Baba Alikos në Berat, se bashku më një biblioteke të çmueshme që kishte. Djegia e kësaj Teqeje, sidomos e bibliotekës së saj, ishte një humbje e madhe për Bektashizmin. Në këtë biblioteke ndodheshin shumë vepra të vjetra të vlefshme, sidomos dorëshkrime në arabisht dhe persisht mbi filozofinë dhe misticizmën bektashiane. Emisarët e Sulltan Mahmudit dogjën njëkohësisht edhe Teqenë e Qoprilisë në Manastir dhe atë të Melçanit ne Korçë. Grushti i Sulltan Mahmudit kundër Bektashizmit ne Shqipëri ishte i rëndë, por edhe dëshira e Shqiptarëvet, për t'a mbajtur gjallë Bektashizmin, ishte e fortë. Kjo dëshirë bëri të mundur që Bektashizmi të qëndrojë më këmbë dhe të lulëzojë në Shqipëri, më gjithë se më vonë u-luftua përsëri nga sunduesit otomanë. Dhe ishte për hir të kësaj dëshire që numri i Teqevet, të mëdha e të vogla, arriti në Shqipëri në 53, më 1938. Por Bektashizmi në Shqipëri mori një rëndësi akoma më të madhe kur qendra botërore e tij kaloi nga Ankaraja në Tiranë, pas vendimit që dha Asambleja Kombëtare Turke më 20 Nendor 1925, në haze të të cilit u-mbyllën të gjitha Teqete dhe Zavijetë bektashiane në Turqi. Në këtë menyrë, Shqipëria u-bë Selia e Përgjithëshme e Bektashizmit, në krye të së cilës u-vu Nijazi Dedeja, ish kryetari i Teqesë se Haxhi Bektashit në Turqi. Ai erdhi nga Ankaraja në Tirane më 1931. Nijazi Dedeja ishte Shqiptar nga Kolonja e Korçës. Nuk dihet më siguri se sa është numri i Bektashinjvet në vende të ndryshme të botës, por besohet se arrin në nja 7,000,000 veta, shumica e të cilëvet jetojnë në Lindjen e Afërt e të Mesme, në Afrikën Veriore dhe në Ballkan. Vetëm në Shqipëri llogaritej të ishin nja 200,000 Bektashinj para vitit 1938, domethënë njëzet për qind i numrit të përgjithëshëm të popullsisë se asikohe. Baba Ali Turabiu, ish-titullari i Teqesë së Tomorit, në vepren e tij Historia e Përgjithëshme e Bektashinjvet, botuar në Tirane më 1929, shkruan se: "Para shkatërrimit te Jeniçerëvet dhe shpërndarjes së sektit bektashian më 1826, mbaheshin statistika te përvitëshme dhe ato tregonin se numri i Bektashinjvet asikohe ishte 7,370,000: 100,000 në Shqipëri, 120,000 në Stamboll dhe pjesa tjetër ishte e shpërndarë ne Irak, Gjirit, Maqedhoni dhe vise të tjera të Ballkanit." Një tjetër ngjarje me rëndësi për Bektashinjtë e Shqipërisë ka qënë Kuvendi i tyre që u-mbajt në Teqene e Turanit, afër Korçës, në Shtator të vitit 1929, nën kryesinë e Baba Kamber Prishtës. Në atë Kuvënd, në të cilin muarën pjesë delegatë pothuajse nga të gjitha viset e Shqipërisë, u-hartua dhe u-aprovua Rregullorja e Bektashinjvet Shqiptarë. Në bazë të kësaj Rregullore - e cila u-aprovua nga Parlamenti Shqiptar, - Shqipëria u-nda në gjashtë Gjyshata: Prishtë, Krujë, Elbasan, Korçe, Frasher dhe Gjirokastër. Pranë Kryeqendrës Bektashiane në Tiranë u-krijuan edhe ky Këshilla: Këshilli i Përgjithshëm, i përbërë nga dymbëdhjetë anëtarë laikë dhe klerikë; dhe Këshilli i Shenjtë, i përbërë nga titullarët e gjashtë Gjyshatave me kryetar Kryegjyshin. Keshilli i Përgjithshëm merrej me çështje administrative dhe Këshilli i Shenjtë me çështje fetare. Bektashizmi, me gjithë se është një sekt i Fesë Islame, konsiderohej përgjithësisht në Shqipëri si një fe më vete. Kjo rridhte për arësye të rëndësisë dhe të numrit të madh të besnikëve që kishte. Prandaj elementi bektashi merrej kurdoherë parasysh. E përkohëshmja Albania e Faik Konitzës botonte pothuaj gjithnjë në faqen e fundit të saj këtë lajmërim: "Grupi i bashkëpunëtorëve të revistes s'one përbëhet nga Muslimanë, Orthodhoksë, Katolikë dhe Bektashinj." Bile kjo gjë u-muar parasysh edhe nga Kongresi Historik i Lushnjes më 1920 që formoi Këshillin e Naltë të Shtetit Shqiptar, i përbërë nga katër veta: një Sunni, një Orthodhoks, një Katolik dhe një Bektashi. Anëtari bektashi ishte Aqif Pashë Elbasani. __________________ -= Dikur luaja me ndjenjat e saj... =- [ Forumi Virtual ]

06-02-06, 07:06	#4
Alien -Vlonjat- Anëtarësuar: Dec 2005 Vendndodhja: Ne Zemren E Ines : I love U Zemer Shteti: Mosha: 21 Seksi: Statusi: Postime: 1,795 Rrespekti: 4	Bektashizmi Islami u pÃ«rhap nÃ« tokat shqiptare jo vetÃ«m nÃ« variantin e vet kryesor, sunit, por edhe nÃ« formÃ«n e sekteve (tarikateve) tÃ« ndryshme, siÃ§ ishin bektashizmi, halvetizmi, rufaizmi etj. DÃ«shmi tÃ« pranisÃ« sÃ« kÃ«tyre sekteve mistike nÃ« territorin shqiptar janÃ« teqetÃ« e ndÃ«rtuara nÃ« njÃ« numÃ«r vendbanimesh. Midis sekteve islamike nÃ« fjalÃ«, bektashizmi fitoi njÃ« popullaritet dhe shtrirje tÃ« konsiderueshme nÃ« viset shqiptare. BektashinjtÃ« u shfaqÃ«n sÃ« pari nÃ« formÃ«n e njÃ« urdhri dervishÃ«sh nÃ« pjesÃ«n aziatike tÃ« PerandorisÃ« Osmane (Anadoll). Themelues dhe mbrojtÃ«s i kÃ«tij urdhri mistik ishte Haxhi Bektashi, i lindur nÃ« Iran mÃ« 1249 dhe i vendosur nÃ« Turqi mÃ« 1284. Rol tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« ngjizjen e ideve tÃ« Haxhi Bektashit patÃ«n kontaktet e tij me besimet aziatike tÃ« budizmit dhe tÃ« hinduizmit gjatÃ« udhÃ«timeve qÃ« ai kreu nÃ« Indi, Tibet e nÃ« KinÃ«. Themeluesit e bektashizmit qÃ« nÃ« fillim dolÃ«n kundÃ«r rreptÃ«sisÃ« doktrinare dhe dogmatizmit, duke shpallur dashurinÃ« pÃ«r tÃ« gjithÃ«, vÃ«llazÃ«rinÃ« dhe bashkimin. Ndryshe nga tradita islamike, bektashinjtÃ« e zhvilluan letÃ«rsinÃ« e vet fetare kryesisht nÃ« gjuhÃ«n osmane dhe jo arabisht dhe persisht. NjÃ« nga misionarÃ«t kryesorÃ« tÃ« Haxhi Bektashit, i cili u bÃ« i famshÃ«m pÃ«r predikimin e urdhrit bektashian nÃ« hapÃ«sirat ballkanike, ka qenÃ« Sari SalltÃ«ku, pÃ«r tÃ« cilin qarkullojnÃ« mjaft tregime dhe legjenda. Sari SalltÃ«ku, i cili u shndÃ«rrua nÃ« njÃ« nga personalitetet mÃ« tÃ« shquara tÃ« bektashizmit, nÃ« fillim tÃ« shek. XIV u dÃ«rgua nga Haxhi Bektashi nÃ« Ballkan e nÃ« ShqipÃ«ri dhe i maskuar me veladonin e njÃ« murgu tÃ« krishterÃ«, me durim e maturi tÃ« veÃ§antÃ«, punoi pÃ«r tÃ« mbjellÃ« farÃ«n e besimit bektashian. Shkupi, Ohri, Kruja dhe Janina ishin disa nga qytetet kryesore, ku ndaloi Sari SalltÃ«ku pÃ«r tÃ« pÃ«rmbushur misionin e lartpÃ«rmendur. Shenjtori bektashian ndihmohej nÃ« punÃ«n e vet nga njÃ« numÃ«r dervishÃ«sh, tÃ« cilÃ«t i pÃ«rhapnin parimet bektashiane duke u paraqitur publikisht nÃ« emÃ«r tÃ« profetit Jezu Krisht dhe jo tÃ« Haxhi Bektashit. Madje Sari SalltÃ«ku dhe bashkÃ«punÃ«torÃ«t e vet themeluan nÃ« Korfuz edhe njÃ« â€œinstitut ortodoksâ€, i cili nÃ« tÃ« vÃ«rtetÃ« u pÃ«rdor pÃ«r tÃ« pÃ«rhapur nÃ« popull idetÃ« e lirisÃ«, dashurisÃ« dhe tÃ« disiplinÃ«s bektashiane. QÃ« prej kohÃ«s sÃ« themelimit sekti (tarikati) bektashian erdhi duke u plotÃ«suar nga pikÃ«pamja ideore dhe organizative, derisa nÃ« fundin e shek. XV Balim Sulltani do tâ€™i jepte trajtÃ«n pÃ«rfundimtare kÃ«tij urdhri. Bektashizmi qÃ« nÃ« fillimet e veta u paraqit si njÃ« sekt islamik liberal, duke qenÃ« i afÃ«rt nÃ« shumÃ« aspekte edhe me krishterimin. Tri ishin elementet kryesore mbi tÃ« cilat mbÃ«shtetej besimi bektashian: e vÃ«rteta (hakikati), dituria (marifeti) dhe ligji (sheriati). KÃ«ta tre elementÃ« konsiderohen si shtylla tÃ« kÃ«tij besimi dhe si parimet udhÃ«heqÃ«se tÃ« veprimtarisÃ« sÃ« njeriut. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ« porositej qÃ« ndjekÃ«sit e kÃ«tij urdhri tÃ« ishin tÃ« drejtÃ« dhe tÃ« sinqertÃ« kudo dhe kurdo, tÃ« luftonin pÃ«r tÃ« qenÃ« sa mÃ« tÃ« ditur dhe tÃ« zbatonin ligjet e vendit ku jetonin. Ndryshe nga besimtarÃ«t sunitÃ«, bektashinjtÃ« nuk e kishin tÃ« ndaluar pÃ«rdorimin e pijeve alkoolike dhe nuk e pranonin mbulesÃ«n e fytyrÃ«s sÃ« grave kur dilnin nÃ« publik. Bektashizmi respektonte ekzistencÃ«n dhe zhvillimin e lirÃ« tÃ« kombeve dhe tÃ« besimeve tÃ« ndryshme fetare. Parajsa (xheneti) dhe ferri (xhehenemi) pÃ«r bektashinjtÃ« sâ€™ishin gjÃ« tjetÃ«r veÃ§se prehja e shpirtit kur njeriu bÃ«n mirÃ« dhe vuajtja e tij kur njeriu bÃ«n keq nÃ« jetÃ«. Falja gjithashtu pakÃ«sohej nga pesÃ« herÃ« vetÃ«m nÃ« dy herÃ« nÃ« ditÃ«, ndÃ«rsa agjÃ«rimi, nga njÃ« muaj nÃ« dhjetÃ« ditÃ«, duke ndÃ«rprerÃ« vetÃ«m tÃ« pirÃ«t e ujit. Natyra liberale dhe eklektike e bektashizmit e bÃ«ri kÃ«tÃ« sekt mjaft tÃ« pranueshÃ«m e tÃ«rheqÃ«s pÃ«r mjedisin ballkanik e veÃ§anÃ«risht pÃ«r atÃ« shqiptar, ku feja e krishterÃ« bashkÃ«jetonte me elementÃ« tÃ« fuqishÃ«m tÃ« trashÃ«gimisÃ« pagane tÃ« periudhÃ«s parakristiane. NÃ« kÃ«tÃ« mÃ«nyrÃ«, pÃ«rhapja e bektashizmit nÃ« tokat shqiptare u bÃ« njÃ« nga aspektet kryesore tÃ« procesit tÃ« islamizimit tÃ« popullsisÃ«, duke e shoqÃ«ruar kÃ«tÃ« proces qÃ« nga fillimet e tij. Edhe pse, siÃ§ u theksua mÃ« sipÃ«r, tradita bektashiane duhet tÃ« ketÃ« qenÃ« e hershme nÃ« ShqipÃ«ri (fundi i shek. XIV-fillimi i shek. XV), burimet historike tÃ« njohura deri mÃ« tani i regjistrojnÃ« gjurmÃ«t e saj qÃ« nga gjysma e dytÃ« e shek. XVII. Sipas tÃ« dhÃ«nave tÃ« pÃ«rftuara nga udhÃ«pÃ«rshkrimi i gjeografit osman Evlija Ã‡elebiu, nÃ« disa qytete shqiptare tÃ« kÃ«saj kohe ekzistonin vende tÃ« shenjta dervishÃ«sh, si teqe, tyrbe etj. Me terma mÃ« konkretÃ« pÃ«rmendet teqeja e Haxhi Bektash Veliut nÃ« KaninÃ« tÃ« VlorÃ«s e ndÃ«rtuar nga Sinan Pasha si vepÃ«r bamirÃ«sie. NÃ« qytetin e VlorÃ«s gjithashtu ekzistonte njÃ« teqe bektashiane me emrin e Baba Sulltanit (e njohur ndryshe me emrin Kuz Baba). Prania e bektashizmit dÃ«shmohet nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« edhe nÃ« qytetin e GjirokastrÃ«s, kur thuhet se shumica e popullsisÃ« sÃ« kÃ«tij qyteti ulej dhe ngrihej duke thirrur pÃ«r Aliun (Ã«shtÃ« fjala pÃ«r dhÃ«ndrin e profetit Muhamed, imam Aliun, pÃ«r tÃ« cilin bektashinjtÃ« kishin adhurim tÃ« veÃ§antÃ«); festonin krahas dy Bajrameve si ditÃ« tÃ« shenjta, ShÃ«n Gjergjin, Nevruzin, ShÃ«n Mitrin, Sari SalltÃ«kun, dhe nÃ« kÃ«to festa pinin verÃ« tÃ« kuqe dhe raki. Edhe nÃ« vendbanime tÃ« tjera shqiptare, si nÃ« Pogradec, MitrovicÃ«, KaÃ§anik etj., sipas burimit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, ekzistonin teqe bektashiane, Ã§ka flet pÃ«r shtrirjen relativisht tÃ« gjerÃ« tÃ« kÃ«tij sekti islamik deri nÃ« vitet 60-70 tÃ« shek. XVII. NjÃ« nga qendrat e spikatura tÃ« bektashizmit shqiptar ishte bÃ«rÃ« qyteti i KrujÃ«s, ku disa dÃ«shmi interesante, siÃ§ janÃ« gurÃ«t e varreve me simbole bektashiane qÃ« datojnÃ« pÃ«rkatÃ«sisht nÃ« vitet 1717 e 1728, flasin qartÃ« pÃ«r praninÃ« e kÃ«tij urdhri nÃ« qytet tÃ« paktÃ«n qÃ« nga dhjetÃ«vjeÃ§arÃ«t e parÃ« tÃ« shek. XVII. Lidhjet e ngushta tÃ« KrujÃ«s me bektashizmin duken qartÃ« edhe nÃ« faktin se, krahas disa teqeve e zavijeve (teqe tÃ« vogla) bektashiane, nÃ« rrethinÃ«n e qytetit ka ekzistuar nÃ« KreshtÃ«n e Malit edhe vendi i shenjtÃ« me emrin e Sari SalltÃ«kut, qendÃ«r e njohur pelegrinazhi jo vetÃ«m pÃ«r besimtarÃ«t e kÃ«tij sekti, por edhe pÃ«r njerÃ«z tÃ« besimeve tÃ« tjera. Ritmet e pÃ«rhapjes sÃ« bektashizmit nÃ« radhÃ«t e popullit shqiptar u shpejtuan gjatÃ« gjysmÃ«s sÃ« dytÃ« tÃ« shek. XVIII dhe fillimeve tÃ« shek. XIX, kohÃ« kur urdhri i mÃ«sipÃ«rm fitoi mbÃ«shtetjen e Ali pashÃ« TepelenÃ«s, sundimtarit tÃ« PashallÃ«kut tÃ« JaninÃ«s. Duke qenÃ« kundÃ«rshtar i pushtetit qendror osman, nÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« vetvetishme pashai tepelenas u afrua me korpusin e jeniÃ§erÃ«ve, nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ« opozitar i pushtetit sulltanor. Me kÃ«tÃ« shpjegohen prirjet e tij adhuruese ndaj sektit bektashian, i cili ishte fe sunduese nÃ« radhÃ«t e jeniÃ§erÃ«ve. Madje, thuhet se vetÃ« Ali Pasha pÃ«rqafoi bektashizmin dhe bÃ«ri Ã§mos pÃ«r fuqizimin e kÃ«tij urdhri nÃ« ShqipÃ«ri. Sundimtari i JaninÃ«s u lidh ngushtÃ« edhe me njÃ« nga misionarÃ«t e bektashizmit nÃ« ShqipÃ«ri, Sheh Memiun (Sheh Mimi), veprimtaria e tÃ« cilit ishte veÃ§anÃ«risht e spikatur nÃ« KrujÃ« dhe nÃ« rrethin e saj, ku u ndÃ«rtua nÃ« vitin 1802 edhe njÃ« teqe me emrin e tij. Kryeqendra e pashallÃ«kut, Janina, ishte kthyer nÃ« vendqÃ«ndrim pÃ«r mjaft dervishÃ« e misionarÃ« tÃ« ndryshÃ«m tÃ« urdhrit bektashian, tÃ« cilÃ«t vinin nga Stambolli apo qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, tÃ« larguar prej andej pÃ«r arsye tÃ« ndryshme. Brenda territorit tÃ« pashallÃ«kut dervishÃ«t bektashianÃ« gjenin kushte tÃ« pÃ«rshtatshme dhe trajtim tÃ« privilegjuar nga ana e Ali PashÃ«s. Atyre u viheshin nÃ« dispozicion shuma tÃ« hollash dhe ndÃ«rtesa pÃ«r banim, ndÃ«rsa nÃ« mjaft raste edhe prona tÃ« konsiderueshme. KÃ«shtu, Sheh Bursaliu i ardhur nga Anadolli, shef i njÃ« teqeje nÃ« PrevezÃ«, gÃ«zonte njÃ« benefic vjetor prej 20 000 frangash dhe njÃ« shtÃ«pi tÃ« kushtueshme, kurse njÃ« tjetÃ«r dervish me prejardhje nga Maroku, Seid Ahmet Efendiu (misionar diplomatik i Ali PashÃ«s), u pajis me prona tokÃ«sore tÃ« konsiderueshme me tÃ« ardhura prej mÃ« se 20 000 frangash, duke u emÃ«ruar njÃ«kohÃ«sisht edhe si sheh i njÃ« teqeje pranÃ« qytetit tÃ« PargÃ«s. NjÃ« tjetÃ«r dinjitar i urdhrit bektashian nÃ« PashallÃ«kun e JaninÃ«s, Sheh Ahmeti nga Siria, shef i njÃ« teqeje nÃ« hyrje tÃ« qytetit tÃ« mÃ«sipÃ«rm, zotÃ«ronte gjithashtu sipÃ«rfaqe tÃ« gjera tokÃ«sore me tÃ« ardhura tÃ« lakmueshme. Pas likuidimit tÃ« korpusit tÃ« jeniÃ§erÃ«ve nga sulltan Mahmuti II mÃ« 15 qershor 1826, nÃ« Stamboll dhe nÃ« qendra tÃ« tjera tÃ« PerandorisÃ« Osmane, shpÃ«rtheu njÃ« stuhi e fortÃ« dhune e represioni kundÃ«r urdhrit bektashian. NÃ« kryeqytetin e perandorisÃ« u shkatÃ«rruan mjaft teqe tÃ« kÃ«tij urdhri, u arrestuan, u burgosÃ«n, u ezekutuan ose u dÃ«buan baballarÃ«, dervishÃ«, si dhe u konfiskuan libra tÃ« shumtÃ«. MirÃ«po nuk kaloi shumÃ« kohÃ« dhe urdhri bektashian filloi ta rimarrÃ« veten me shpejtÃ«si. Nga ana tjetÃ«r, furtuna kundÃ«rbektashiane e sulltan Mahmutit II nÃ« viset shqiptare kaloi pa pasoja tÃ« rÃ«nda, duke mos pÃ«rjashtuar kÃ«tu ndonjÃ« ndikim negativ qÃ« ushtroi nÃ« kÃ«tÃ« drejtim rivaliteti midis Ali pashÃ« TepelenÃ«s si mbrojtÃ«s i bektashizmit dhe Bushatllinjve tÃ« ShkodrÃ«s si mbrojtÃ«s tÃ« islamit sunit dhe kundÃ«rshtarÃ« tÃ« bektashizmit. Pas bektashizmit, halvetizmi ishte sekti (tarikati) kryesor islamik qÃ« depÃ«rtoi nÃ« viset shqiptare. Emri i kÃ«tij sekti lidhet me themeluesin e tij Omer el Halveti nga Tabrizi i Iranit (shek. XIV). RÃ«ndÃ«si tÃ« veÃ§antÃ« nÃ« historinÃ« e kÃ«tij sekti ka figura e Sejid Jahja Shirvaniut (mesi i shek. XV) nga Bakuja, i cili njihet si themelues i vÃ«rtetÃ« i tij. Praktika fetare e sektit halveti konsiston nÃ« tÃ«rheqjen e besimtarit nÃ« njÃ« dhomÃ« tÃ« veÃ§uar pÃ«r tÃ« kryer ritin e â€œzikritâ€, rit i cili lidhet me pÃ«rmendjen e Zotit me zÃ« tÃ« lartÃ« nÃ«n emra tÃ« ndryshÃ«m tÃ« gjetur posaÃ§Ã«risht pÃ«r njÃ« gjÃ« tÃ« tillÃ«. ShehlerÃ«t dhe dervishÃ«t halvetinj nÃ« tÃ« shumtÃ«n e kohÃ«s, kanÃ« qenÃ« aleatÃ« tÃ« pushtetit politik osman nÃ« ruajtjen dhe konsolidimin e islamit sunit nÃ« vendet e sunduara dhe nÃ« luftÃ«rat e tij kundÃ«r fuqive tÃ« krishtera. Fillesat e pÃ«rhapjes sÃ« halvetizmit nÃ« tokat shqiptare i takojnÃ« fundit tÃ« shek. XIV dhe gjysmÃ«s sÃ« parÃ« tÃ« shek. XV. MegjithatÃ«, depÃ«rtimi i kÃ«tij sekti nÃ« mesin e popullit shqiptar bÃ«het mÃ« i dukshÃ«m duke filluar nga gjysma e parÃ« e shek. XVI. VendpÃ«rhapja e tij fillestare u bÃ«nÃ« krahinat e ShqipÃ«risÃ« Jugore. Qendrat kryesore ku u vendosÃ«n misionarÃ«t halvetinj qenÃ« Delvina dhe Vlora. NxitÃ«si kryesor i kÃ«tij procesi ishte Jakup Efendiu, njÃ« nga shehlerÃ«t e dÃ«gjuar tÃ« kÃ«tij sekti nÃ« kÃ«tÃ« kohÃ«, ndÃ«rsa qendÃ«r e rrezatimit halvetian pÃ«r krahinat e lartpÃ«rmendura ishte qyteti i JaninÃ«s, ku, qÃ« nÃ« vitin 1390 ishte themeluar njÃ« teqe e kÃ«tij sekti nga Gazi Evrenoz beu me autorizimin e sulltan Bajazitit I. Duke u nisur nga fakti se nÃ« Berat, KorÃ§Ã«, Elbasan dhe nÃ« VlorÃ« nÃ« fund tÃ« shek. XV dhe fillim tÃ« shek. XVI dÃ«shmohet tÃ« jenÃ« themeluar teqe halvetiane, do tÃ« pranohet se pÃ«rhapja gjeografike e kÃ«tij sekti ishte zgjeruar jo pak. Evolucioni i kÃ«tij procesi shpejtohet edhe mÃ« shumÃ« gjatÃ« shek. XVIII, shekull gjatÃ« tÃ« cilit tarikati halvetian shton praninÃ« e vet edhe nÃ« KosovÃ« dhe nÃ« trevat shqiptare nÃ« MaqedoninÃ« PerÃ«ndimore. Kjo shihet nÃ« rrjetin e teqeve halvetiane qÃ« themelohen gjatÃ« kÃ«saj kohe nÃ« kÃ«to treva. KÃ«shtu, Prizreni, Gjakova, Rahoveci, Manastiri, KÃ«rÃ§ova etj., u bÃ«nÃ« qendrat kryesore tÃ« halvetizmit __________________ -= Dikur luaja me ndjenjat e saj... =- [ Forumi Virtual ]

23-09-07, 18:28	#10
fragolina Anëtarësuar: Jun 2006 Vendndodhja: vjene Seksi: Postime: 1,097 Rrespekti: 3	Tani une bektashie jam nga familja, jo praktikante sigurisht. PO gjyshet e mia te dyja festonin novruz , dikur fshehurazi, e sot haptazi , dmth bejne hallve. Di qe ne familje skemi festuar ndonjehere ditelindje, se di pse nuk festohen ditelindjet tek bektashinjte. Mish derri nuk eshte gatuar ndonjehere, alkool po. Di edhe qe kryegjyshin boteror te bektashinjve , baba rexhepin, qe ka vdekur, e kam vellain e madh te gjyshes, por iku shume i ri ne amerike dhe me ardhjen e sistemit komunist nuk eshte folur shume per te ne familje. __________________ Forgive and forget

16-05-08, 11:59	#12
kapetani79 Anëtarësuar: Mar 2006 Vendndodhja: ne boten time Mosha: 28 Seksi: Postime: 344 Rrespekti: 3	me sa di une jane e vetmja sekt fetare qe barazuan femren me mashkullin __________________ nese nuk me njeh mos me paragjyko

22-09-07, 21:51	#6
Erodita Anëtarësuar: Sep 2007 Vendndodhja: Ne zemren e dashurise sime! Seksi: Statusi: Postime: 54 Rrespekti: 1	Me sa di une,bektashijte i referohen Kur'anit famelarte si Liber i shenjte.Nese eshte kjo,atehere perse i lejojne vetes ngrenjen e mishit te derrit dhe pirjen e alkoolit kur qartazi Kur'ani i ndalon keto?

Veglat e Temës
Shfaq Versionin E Printimit Dërgoje me e-mail këtë faqe