Forumi Virtual - Shiko Postimin Tek - Një libër në Itali për jetën e Nexhmije Hoxhës

**WxP** · 25-07-08, 20:04

Detyra për kujtesë

“Il dovere della memoria”. Këtë e thonë dy italianë, se ne shqiptarët pak ia dimë vlerën. Çdokush nga ne ka për detyrë të kujtojë, t’u përçojë brezave pasardhës ato pjesë të historisë së rëndësishme të jetës së vet. Aq më e vlerë bëhet kjo, kur një personazh ka qenë në kupolën e pushtetit. Që kanë drejtuar për dekada e kanë qenë faktorë. Caterina Gerardi dhe Ada Donno nga Italia fqinje kanë marrë përsipër të botojnë një libër. Një libër për bashkëshorten e Enver Hoxhës. Dhe këtë e bëjnë në 85-vjetorin e lindjes së saj. Larg çdo këndvështrimi që është shkruar në media deri tani. Por si një personazh i gjallë të një jete krejt të gjallë. E habitshme apo jo? E rëndësishme apo jo? Ne shqiptarët duhet të falënderojmë që të huajt nuk rreshtin së na shkruari historinë tonë. E ka nisur profesori amerikan, Bernd Fisheri, më tej John Holliday, që nga koha e Zogut dhe e Enverit. Çdo gjë në detaje të imta, në variacione që ne kurrë si kishim ditur më parë. Dhe ja tani vijnë dy italianë, që sipas mënyrës së tyre kanë treguar jetën e Nexhmije Hoxhës, të kësaj gruaje që ndonëse fati i jetës e ka vërtitur në dy ekstreme, vlen shumë për historinë. Të një historie që ne vazhdojmë ta kontestojmë. Ti ndryshojmë tekstet. Gazeta “Tirana Observer” po boton që sot pjesë ekskluzive nga libri në fjalë, duke përcjellë momente nga jeta e këtij personazhi mjaft të rëndësishëm.

Xhuglini është mbiemri i saj i vajzërisë, i braktisur për të marrë atë të bashkëshortit siç bëjnë akoma të gjithë gratë shqiptare: e lindur në vitin 21 në Manastir nga një familje me origjinë dibrane, në tokë shqiptare në Maqedoni. Familja Xhuglini u detyrua të linte Dibrën gjatë luftës ballkanike të vitit 1912, kur serbët dogjën shtëpinë e tyre. Më pas nga Manastiri u transferuan në Tiranë, ku babai i saj mund të punonte dhe t’i jepte asaj mundësinë të frekuentonte një shkollë në gjuhën shqipe. Fati i saj në këtë pikë mund të ishte i njëjtë me atë të shumë moshatareve të saj: të përfundonte në shkollë fillore, të jetonte e mbyllur në kornizat shtëpiake dhe të dilte nga shtëpia e mbuluar me ferexhe, coha e zezë e vendosur nga myslimanët. Ndërsa në vend të kësaj, fati i saj ishte që babai i saj, i punësuar në jetimoren e Kryqit të Kuq dhe me ide liberale, e regjistroi atë në shkollën pedagogjike të femrave, e vetmja në gjithë Shqipërinë. Një dëshirë e madhe rebelimi filloi të rritej tek ajo, kur kuptoi padrejtësitë që u ishin bërë vajzave në shoqërinë arkaike shqiptare, duke i vënë ato në shërbim të meshkujve, pa të drejtë fjale, as vendimi, të detyruara të pranonin martesa të kombinuara nga familjet për motive që vetëm me ndjenjat s’kishin të bënin. E reja Nexhmije, që lexonte vëllezërit Frashëri dhe i pëlqente të recitonte përmendësh italianët Carduçi e Leoparti, nxite drejt rebelimit edhe shoqet e saj në shkollë, ndërkohë që i betohej vetes se do t’ia dilte të emanciponte gratë e shtypura e të konsideruara si objekte në shoqërinë shqiptare akoma në pjesën më të madhe të së cilës aplikohej ligji i Sheriatit. Kodi antik patriarkal, sipas të cilit babai që martonte vajzën vendoste një plumb në pajë me anë të të cilit e urdhëronte dhëndrin që ta vriste nusen në rast tradhtie apo mosbindjeje. Këto ndjenja revolte, një përzierje etike dhe politike, e detyruan Nexhmijen që të kryente një zgjedhje radikale dhe skandaloze, duke përqasur idenë marksiste, sipas të cilit lufta ndaj fashizmit është e papërfytyrueshme pa një kritikë radikale bashkëkohore ndaj kapitalizmit dhe padrejtësive të tij. Siguria e të drejtës së pashmangshme për një të ardhme të Shqipërisë, e ushqyer nga rreshtat e poetëve që i bënin epope një populli me kulturë antike blegtorale dhe bujqësore e projektuar në lëvizjen moderne të çlirimit përbënin linjën konstante të mendimit të Nexhmijes. Vajza që vinte nga një familje e mirë u rreshtua kështu në radhët e rinisë komuniste, duke u përballur me jetën klandestine, duke u përballur me aventurat e ngjashme me ato që kishte lexuar në letërsinë partizane të rezistencës evropiane. Dhe pikërisht gjatë ribashkimit të themelimit të organizatës rinore, më 23 tetor 1941 ajo u takua për herë të parë me atë që do të bëhej shoku i saj i jetës. Ai ishte në atë kohë drejtues i partisë dhe lëvizjes së çlirimit, ajo në atë takim u zgjodh anëtare e Komitetit Qendror. Dhe këtu rrëfimi epik u bë aventuresk e romantik. Fotot e asaj periudhe historike e tregojnë si shumë të bukur dhe të ashpër, e heshtur dhe besnike, shoqe e kryetarit të revolucionit shqiptar. Dhe kur revolucioni fitoi në mënyrë modeste, ajo qëndronte në krah të tij gjatë stërvitjes së një fuqie proletare, duke konceptuar në mënyrë të rreptë se si do të ishte vazhdimësia e revolucionit ushtarak në kushte të reja. U martuan pas çlirimit me vendim të përbashkët dhe patën tre fëmijë: Ilirin, Sokolin dhe Pranverën. Ajo kujton se ka punuar deri në ditët e fundit të shtatzënive të saj. Pavarësisht gjithë impenjimeve të saj, ajo iu rikthye studimeve, u regjistrua në Fakultetin e Historisë dhe Letërsisë. Mësoi vetë gjuhën franceze dhe ruse, (italishten e kishte studiuar për tetë vjet në shkollë). Gjuhët e huaja i shërbenin për të bashkëbiseduar me të ftuarit e huaj dhe gjatë vizitave jashtë vendit. Nga bashkëshorti mori autoritetin dhe ndjekjen e fjalës, por nuk e përdori rolin e zonjës së parë. “Nuk më ka pëlqyer asnjëherë të mendoj për veten time si një First Lady, as si Elena Ceausescu, as si Chang Ching. Në dyzet e pesë vjet, – thekson, – e kam shoqëruar jashtë vendit vetëm tri herë”. Nuk ka dashur asnjëherë të marrë përsipër detyra të qeverisë: “Shokët e partisë më kanë propozuar shpeshherë një gjë të tillë, por jam përgjigjur gjithmonë jo”, thotë. Dhe shton butësisht: “Jo ai nuk do të ma kishte ndaluar, por unë e di që thellë-thellë ishte kundër kësaj”. Një zgjedhje e papajtueshme morale e pedagogjike përpara se të ishte politike. E njëjta papajtueshmëri që u impononte atyre një jetë bashkëshortore dhe familjare shembull: ajo, Enveri, tre fëmijët, motra e Enverit që ka jetuar gjithmonë me ta, në një ekonomi shtëpiake të kontrolluar me një ritual rigoroz: “Enveri na donte të gjithëve në tavolinë në darkë me çdo mënyrë”.

Jeteshkrimi
Emri: Nexhmije
Mbiemri: Hoxha
Datëlindja: 8 shkurt 1921
Vendlindja: Dibër
Vendbanimi: Tiranë
Shkollimi: Ka mbaruar studimet e larta me korrespodencë në Fakultetin Histori-Gjeografi dega Gjuhë-Letërsi
1 janar 1945: Martohet me Enver Hoxhën ku bëjnë dhe tre fëmijë.
Aktiviteti: Ka marrë pjesë në mbledhjen themeluese të rinisë komuniste të Shqipërisë, 22-23 nëntor 1941.
Në kongresin e parë të PKSH-së u zgjodh anëtare e Komitetit Central. Ishte përfaqësuese e popullit në Kuvendin Popullor në të gjitha legjislaturat.
Viti 1966: Merë detyrën e drejtorit të institutit të Studimeve Marksiste-Leninste pranë KQ të PPSH-së.
Viti 1988: Zgjidhet kryetare e Frontit Demokratik të Shqipërisë.
Tituj dhe dekorata: Është vlerësuar me 13 dekorata dhe Urdhrin “Hero i Punës Socialiste”.
11 vjet: Ishte dënimi i saj, nga i cili kreu vetëm pesë vjet.