14. Sėmundja e sheqerit te fėmijėt
Sėmundja e sheqerit (diabeti) ndodh kur nė organizėm ėshtė i pamjaftueshėm hormoni insulinė. Qė tė mundet tė punojė organizmi i ynė, duhet tė sigurojė energji tė nevojshme, ngjashėm sikurse pėr tė punuar vetura duhet tė ketė benzinė. Organizmi e pranon kėtė energji, ashtu qė ushqimin tė cilin e pranon e zbėrthen nė glikozė, tė cilėn mė tutje kryesisht e pėrdor si energji. Kėto procese ndodhin nė zorrė dhe nė mėlēi, kurse janė tė ndihmuara nga enzima tė caktuara. Ekzistojnė dy lloje kryesore tė diabetit: tipi 1 dhe tipi 2. Fėmijėt dhe tė rinjtė kryesisht fitojnė diabetin e tipit 1 i cili paraqitet pėr shkak tė mungesės sė insulinės. Njerėzit tė cilėt fitojnė diabetin nė mosha mė tė vjetra, zakonisht fitojnė tipin 2 tė diabetit, kur kanė insulinė, por ai nuk vepron normalisht. Edhe pse rrallė, edhe nė moshėn fėmijėrore mund tė paraqitet diabeti. Diabeti i tipit 1 ndodh nėse janė tė shkatėrruara qelizat e pankreasit, tė cilėt pėr kėtė shkak nuk mund tė prodhojnė insulin tė mjaftueshėm. Diabeti te fėmijėt mė sė shpeshti fillon nė moshėn 12-15 vjeēe, por disa fėmijė mund ta fitojnė shumė mė herėt, kurse te tė tjerėt mund tė fillojė mė vonė. Edhe pse sasia e insulinit zvogėlohet gradualisht, fėmija mė sė shpeshti sėmuret pėrnjėherė (akute).
15. Displazioni i zhvillimit tė kėrdhokullit (DZhK)
Mė parė njihej me emrin dislokimi i lindur i kėrdhokullit. Nė fakt nyja e kėrdhokullit te foshnja e lindur ėshtė e dislokuar ose me tendencė pėr dislokim. Rreth 95 pėr qind prej fėmijėve tė lindur me DZhK mund tė shėrohen me sukses. Mė shpesh bėhet fjalė pėr vajza (raporti 1:600 te vajzat krahas 1:3000 te djemtė). Kėrdhokulli i majtė, tre herė mė shpesh ėshtė i pėrfshirė nė krahasim me tė djathtin. Nuk ėshtė i rrallė dhe dislokimi i tė dy kėrdhokullave. DZhK ėshtė mė i shpeshtė te foshnjat tė lindura me disa sėmundje tė veēanta, siē ėshtė paraliza cerebrale dhe spina bifida. Nė 1/3 e rasteve ekziston anamnezė familjare pozitive.
__________________
Carpe Diem!
|