Sėmundjet, problemet dhe gjendjet shėndetėsore tė fėmijės
1. Adoleshenca
Adoleshentė llogariten fėmijėt tė moshės nga 12-21 vjet. Nė kėtė periudhė, ata kalojnė nėpėr shumė ndryshime fizike dhe emocionale. Ndryshimet shpesh janė tė dhimbshme dhe ndikojnė duke shkaktuar huti te fėmijėt dhe te prindėrit. Shumica e fėmijėve gjatė kėsaj periudhe do ta kalojnė pubertetin. Gjatė pubertetit, trupi i fėmijės rritet dhe zhvillohet, duke u transformuar nė njė trup burri/gruaje tė moshuar. Adoleshenca ėshtė koha kur fėmijėt fillojnė tė vendosin vetė. Ata e hulumtojnė pavarėsinė e tyre. Fillon procesi i ndarjes nga prindėrit. Ata duan qė tė rrinė vetėm nė dhomėn e tyre (kėrkojnė intimitet). Duan tė eksperimentojnė me atė qė ėshtė trend (modė). Duan tė provojnė ide tė reja dhe pėrpiqen me aktivitete tė reja. Shokėt e tyre pėrbėjnė pjesė tė rėndėsishme nė jetėn e tyre dhe kanė ndikim tė madh nė vendimet e tyre. Nė kėtė moshė fillon dhe tėrheqja ndaj seksit tjetėr. Fėmija juaj do mė shumė liri dhe pavarėsi. I besoni dhe i lejoni qė tė sjellė disa vendime tė veta individuale. Megjithatė, disa sjellje tė caktuara, nuk janė nė rregull asnjėherė, pėr cilėndo fėmijė, i cilėsdo moshė. Fėmija juaj nuk mund tė bėjė zgjedhje pėr gjėra qė e rrezikojnė shėndetin, sigurinė dhe ardhmėrinė e tij. Si tė ballafaqoheni me konfliktet? Dėgjojeni fėmijėn tuaj. Tregoni interes pėr atė ē’ndodh, mos pritni qė tė ndodhė problem e pastaj tė komunikoni. Lejoni qė gjėrat e imta tė ndodhin siē do ai. Ruajeni energjinė pėr gjėra mė tė rėndėsishme. Nėse fėmija juaj mė shumė do qė tė luaj nė fillim, pastaj t’i shkruajė detyrat e shtėpisė, mos insistoni qė tė fillojė me detyrat menjėherė pas shkollės. Ēdo natė, lavdėrojeni pėr punėn e kryer. Mos bėni presion mbi tė. Nėse bėni presion, mund tė ndodh qė t’ju injorojė e mė vonė t’ju injorojė pėr gjėra shumė mė tė rėndėsishme.
2. Anomalitė e lindura tė sistemit nervor qendror
Sistemin nervor qendror e pėrbėjnė truri dhe palca kurrizore. Ato mbėshtillen me njė cipė e quajtur membranė meningjeale dhe janė tė zhytur nė lėngun truroshpinor. Truri bashkohet me palcėn kurrizore pėrmes palcės sė zgjatur, e locuar nė bazėn e kafkės. Palca kurrizore ėshtė e vendosur pėrgjatė shtyllės kurrizore dhe ėshtė e mbrojtur nga jashtė me unazat e saj. Nga palca kurrizore dalin nervat tė cilat mė tutje degėzohen kah duart, kėmbėt dhe trupi. Gjatė zhvillimit tė fetusit nė mitrėn e gruas shtatzėnė, truri dhe palca kurrizore formohen nga njė strukturė e thjeshtė e quajtur tubė neurale. Normalisht tuba neurale duhet tė mbyllet deri ditėn e 28 tė shtatzėnisė. Nėse kjo nuk ndodh rezultati ėshtė defekt i tubės neurale. Nė shumė raste kėto defekte mund tė diagnostikohen qysh nė mitėr me ndihmėn e ekzaminimit me ultra zė dhe me ekzaminime tjera, si amniocenteza (analizė e lėngut amniotik). Njihen disa lloje tė defekteve tė tubės neurale, si spina bifida, anencefalia dhe encefalocela.
__________________
Carpe Diem!
|